Dededen Nafaka İstenebilir mi?
Boşanma veya ölüm nedeniyle çocuğun bakımının sağlanamadığı durumlarda, nafaka yükümlülüğünün sadece anne ve babayla sınırlı olup olmadığı sıkça sorulur. Türk Medeni Kanunu’nun “Yardım Nafakası” başlıklı hükümleri, belirli şartlar altında dede ve nineden de nafaka talep edilmesine imkan tanımaktadır.
1. Hukuki Dayanak: Yardım Nafakası (TMK m. 364)
Türk hukukunda nafaka yükümlülüğü “sıra” takip eder. Anne ve baba, çocuklarına bakmakla birinci dereceden yükümlüdür. Ancak Kanun’un 364. maddesi şöyle der:
Bu maddeye göre, “altsoy” kapsamına giren torunlar, belirli koşullarda “üstsoy” olan dede ve ninelerinden nafaka isteyebilirler. Ancak bu dava “İştirak Nafakası” değil, “Yardım Nafakası” davasıdır.
2. Dededen Nafaka İsteyebilmenin Şartları
Dedenin (veya ninenin) nafaka ödemesi için sıradan bir ihtiyaç durumu yetmez. Yargıtay içtihatları şu şartları arar:
- Anne ve Babanın Aczi: Çocuğun anne ve babasının ölmüş olması, gaipliği veya hayatta olsalar bile ödeme güçlerinin hiç bulunmaması (aciz halinde olmaları) gerekir. Anne-baba çalışabilir durumda ve asgari ücretle de olsa gelir elde edebiliyorsa, dedeye gidilemez.
- Dedenin “Refah” İçinde Olması: Dededen nafaka istenebilmesi için dedenin sadece “geçinebilir” durumda olması yetmez; “refah” (zenginlik) içinde olması gerekir. Dede nafaka ödediğinde kendi geçimi zora girecekse, nafaka yükümlülüğü doğmaz.
3. Kimler Dava Açabilir?
Bu davayı genellikle çocuğun velayetini elinde bulunduran ebeveyn (örneğin anne), çocuğuna bakacak gücü olmadığı ve çocuğun babasının da (dedenin oğlunun) öldüğü veya aciz olduğu durumlarda, çocuğun dedesine (kayınpederine) karşı açar. Dava, çocuğun “üstsoyu” olan hem baba tarafından dedeye hem de anne tarafından dedeye karşı açılabilir (Mirasçılık oranlarına göre).
4. Nafaka Miktarı Nasıl Belirlenir?
Hakim, dedenin ekonomik durumunu (malvarlığı, emekli maaşı vb.) ve torunun ihtiyaçlarını inceler. Ancak dedenin ödeyeceği miktar, anne-babanın ödemesi gereken miktar kadar yüksek tutulmayabilir; sadece çocuğun “yoksulluğa düşmesini engelleyecek” asgari bir miktar belirlenir.
