6 Aylık Kıdem Şartı ve İşe İade
İşe iade davası açabilmek için aranan en temel şartlardan biri, işçinin işyerinde en az 6 aylık kıdeme sahip olmasıdır. İş Kanunu, iş güvencesi hükümlerinin uygulanmasını belirli bir süreklilik ve istikrar koşuluna bağlamıştır. Bu süreyi doldurmamış işçiler, iş güvencesinden yararlanamaz ve işe iade davası açamazlar.
Kıdem Süresi Nasıl Hesaplanır?
6 aylık kıdem süresinin hesabında dikkat edilmesi gereken önemli noktalar şunlardır:
- Aynı İşverene Ait Süreler Birleşir: İşçinin, aynı işverene ait farklı işyerlerinde geçirdiği süreler birleştirilerek hesaplanır. İşçi, aynı işverenin A şubesinde 3 ay, B şubesinde 3 ay çalışmışsa, toplam 6 aylık kıdem şartını sağlamış sayılır.
- Fasılalı Çalışmalar Toplanır: İşçi, aynı işverene bağlı olarak aralıklarla (girdi-çıktı yapılarak) çalışmış olsa bile, bu sürelerin toplamı dikkate alınır.
- Deneme Süresi Dahildir: İş sözleşmesindeki deneme süresi, 6 aylık kıdem hesabına dahildir.
- Askı Süreleri: Hastalık, ücretsiz izin gibi iş sözleşmesinin askıda olduğu süreler kıdem hesabında dikkate alınır mı? Genel kural olarak fiili çalışma süresi esas alınsa da, makul süreyi aşmayan raporluluk gibi durumlar kıdemden sayılabilir. Ancak uzun süreli ücretsiz izinler kıdem süresini uzatır.
İş Kanunu Madde 18/4: “İşçinin altı aylık kıdemi, aynı işverenin bir veya değişik işyerlerinde geçen süreler birleştirilerek hesap edilir.”
6 Aylık Kıdem Şartının İstisnaları
İş Kanunu, bu şartla ilgili çok önemli bir istisna getirmiştir:
- Yer Altı İşlerinde Çalışanlar: Yer altı işlerinde (maden ocakları, tünel inşaatı vb.) çalışan işçilerde 6 aylık kıdem şartı aranmaz. Bu işçiler, işe başladıkları ilk günden itibaren iş güvencesi kapsamındadırlar ve işe iade davası açabilirler.
Önemli Yargıtay Yaklaşımı: İşveren, sırf işçinin iş güvencesinden yararlanmasını ve işe iade davası açmasını engellemek amacıyla işçiyi 5 ay 29. günde işten çıkarırsa, bu durum “hakkın kötüye kullanımı” olarak değerlendirilir. Yargıtay, bu tür durumlarda 6 aylık kıdem şartı dolmamış olsa bile işçinin işe iade davası açabileceğine hükmedebilmektedir.
Kıdem Şartını Sağlamayan İşçinin Hakları
6 aylık kıdemi doldurmamış bir işçi işe iade davası açamaz. Ancak bu, tamamen korumasız olduğu anlamına gelmez. Bu durumda işçi:
- Kötüniyet Tazminatı: Fesih hakkının kötüye kullanıldığını ispatlarsa, ihbar tazminatının üç katı tutarında kötüniyet tazminatı talep edebilir (İş Kanunu Md. 17/6).
- İhbar Tazminatı: Bildirim süresine uyulmadan yapılan fesihlerde ihbar tazminatı talep edebilir.
- Ayrımcılık Tazminatı: Eşit davranma ilkesine aykırılık varsa ayrımcılık tazminatı isteyebilir.
