Ayni ve Nakdi Ödemeler
İş hukukunda işçiye yapılan ödemeler sadece para ile sınırlı değildir. İşveren, işçinin yaşam standardını yükseltmek ve motivasyonunu artırmak amacıyla çeşitli mal ve hizmetler de sunabilir. İşte bu noktada “nakdi” ve “ayni” ödeme kavramları ortaya çıkar.
Nakdi Ödeme Nedir?
Nakdi ödeme, işçiye Türk Lirası (veya sözleşmede kararlaştırılan yabancı para) cinsinden yapılan para ödemeleridir. Temel ücret (maaş), ikramiye, prim, fazla mesai ücreti, nakit ödenen yol ve yemek parası gibi ödemeler nakdidir.
Kural: İş Kanunu’nun 32. maddesine göre, asıl ücretin (temel ücretin) mutlaka para ile ödenmesi zorunludur. Ücretin tamamı mal veya hizmet olarak ödenemez.
Ayni Ödeme Nedir?
Ayni ödeme, işçiye para yerine mal veya hizmet olarak sağlanan yardımlardır. İşverenin işçiye erzak kolisi vermesi, işyerinde yemek çıkarması, servis sağlaması, lojman tahsis etmesi, iş elbisesi vermesi veya kömür yardımı yapması ayni ödeme örnekleridir.
Hukuki Farklar
- SGK Primi: Nakdi ödemeler (bazı istisnalar hariç) kural olarak SGK primine tabidir. Ancak ayni yardımların (erzak, giyim vb.) tamamı 5510 sayılı Kanun gereği prime esas kazanca dahil edilmez (prim kesilmez).
- Kıdem Tazminatı Hesabı: Kıdem tazminatı hesabında dikkate alınan “giydirilmiş ücret”, hem nakdi hem de ayni ödemelerin toplamından oluşur. Yani işçiye verilen erzak veya sağlanan servis imkanı, tazminat hesabında paraya çevrilerek dikkate alınır.
- Haciz: Nakdi ücretin 1/4’ü haczedilebilirken, ayni yardımların (örneğin işçiye verilen kömürün) haczedilmesi iş hukukundan ziyade İcra İflas Kanunu’nun menkul haczi hükümlerine tabidir, ancak genellikle işçinin ve ailesinin zorunlu ihtiyacı sayılan mallar haczedilemez.
