Aile Hukuku Sözleşmeleri
Aile hukuku, sadece dava süreçlerini değil, aynı zamanda tarafların kendi iradeleriyle düzenleyebilecekleri hukuki ilişkileri de kapsar. Aile hukuku sözleşmeleri, eşlerin veya aile bireylerinin hak ve yükümlülüklerini belirlemek, olası uyuşmazlıkları önlemek veya mevcut uyuşmazlıkları çözmek amacıyla yapılan hukuki işlemlerdir.
1. Mal Rejimi Sözleşmesi (Evlilik Sözleşmesi)
Halk arasında “evlilik sözleşmesi” olarak bilinen mal rejimi sözleşmesi, eşlerin evlilik birliği içinde edindikleri malların yönetimi, yararlanılması ve tasfiyesi konularını düzenleyen en önemli aile hukuku sözleşmesidir.
Eşler, kanunda öngörülen şu mal rejimlerinden birini seçebilirler:
- Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi: Yasal mal rejimidir. Sözleşme yapılmazsa kendiliğinden uygulanır.
- Mal Ayrılığı Rejimi: Her eşin kendi malvarlığına sahip olduğu ve yönettiği rejimdir.
- Paylaşmalı Mal Ayrılığı Rejimi: Eşlerin, ailenin ortak kullanımına özgüledikleri mallar üzerinde paylı mülkiyet sahibi oldukları rejimdir.
- Mal Ortaklığı Rejimi: Eşlerin mallarının ortak olduğu rejimdir.
2. Anlaşmalı Boşanma Protokolü
Eşlerin boşanma ve boşanmanın mali sonuçları (nafaka, tazminat, mal paylaşımı) ile çocukların durumu (velayet, kişisel ilişki) konusunda anlaşarak hazırladıkları sözleşmedir. Bu protokol, hakimin onayı ile geçerlilik kazanır ve boşanma kararının eki haline gelir.
3. Nafaka Sözleşmeleri
Taraflar, nafaka yükümlülüğü ve miktarı konusunda aralarında sözleşme yapabilirler. Ancak bu sözleşmelerin geçerliliği bazı şartlara bağlıdır:
- İştirak Nafakası: Çocuğun üstün yararı esas olduğundan, iştirak nafakasından feragat içeren sözleşmeler geçersizdir. Ancak miktar konusunda yapılan anlaşmalar hakim onayı ile geçerli olabilir.
- Yoksulluk Nafakası: Boşanma davası öncesinde veya sırasında yoksulluk nafakasından feragat edilebilir veya miktarı konusunda anlaşılabilir.
4. Nişanlılık Sözleşmesi
Nişanlanma, hukuki niteliği itibariyle bir aile hukuku sözleşmesidir. Tarafların karşılıklı evlenme vaadinde bulunmasıyla kurulur. Nişanın bozulması halinde, maddi ve manevi tazminat ile hediyelerin iadesi gibi hukuki sonuçlar doğurur.
5. Miras Sözleşmesi
Mirasbırakan ile mirasçısı arasında yapılan ve mirasbırakanın mirasını veya belirli bir malını sözleşme yaptığı kimseye bırakma yükümlülüğü altına girdiği sözleşmedir. Miras sözleşmesi, resmi vasiyetname şeklinde düzenlenmelidir (TMK m. 545).
Sözleşmelerin Geçerliliği ve Sınırları
Aile hukuku sözleşmeleri, genel sözleşme özgürlüğü ilkesine tabi olmakla birlikte, Türk Medeni Kanunu’nun emredici hükümlerine, ahlaka ve kamu düzenine aykırı olamaz. Özellikle kişiye sıkı sıkıya bağlı haklar ve çocukların menfaatleri söz konusu olduğunda, tarafların iradesi sınırlanabilir.
