İşverenin Haklı Nedenle Derhal Fesih Hakkı (Md. 25)
İş ilişkisi, taraflar arasında güvene dayanan bir ilişkidir. Bu güven ilişkisinin çekilmez hale geldiği durumlarda, işverenin iş sözleşmesini bildirim süresini beklemeksizin (ihbarsız) ve bazı durumlarda tazminatsız olarak feshetme hakkı vardır. Bu hak, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 25. maddesinde düzenlenmiştir.
Haklı Neden Grupları
İş Kanunu, işverenin haklı fesih nedenlerini üç ana başlık altında toplamıştır:
I. Sağlık Sebepleri
- İşçinin kendi kastı veya derli toplu olmayan yaşayışı (içkiye düşkünlük vb.) nedeniyle hastalanması ve devamsızlığının ardı ardına 3 iş günü veya bir ayda 5 iş gününden fazla sürmesi.
- İşçinin hastalığının tedavi edilemeyecek nitelikte olması ve işyerinde çalışmasında sakınca bulunduğunun Sağlık Kurulunca saptanması.
II. Ahlak ve İyi Niyet Kurallarına Uymayan Haller (En Sık Rastlanan Fesih Nedeni)
Bu bentteki sebeplerle yapılan fesihte işçi kıdem tazminatı alamaz. Örnekler:
- İşvereni yanıltmak (Yalan beyan).
- İşverene veya ailesine hakaret etmek, sataşmak.
- İşyerinde başka bir işçiye cinsel tacizde bulunmak.
- İşyerine sarhoş gelmek veya işyerinde uyuşturucu kullanmak.
- Hırsızlık yapmak, işverenin güvenini kötüye kullanmak.
- İzin almadan ardı ardına iki iş günü devamsızlık yapmak.
III. Zorlayıcı Sebepler
İşçiyi işyerinde bir haftadan fazla süre ile çalışmaktan alıkoyan zorlayıcı bir sebebin (sel, deprem, karantina vb.) ortaya çıkması.
IV. Gözaltı ve Tutukluluk
İşçinin gözaltına alınması veya tutuklanması halinde devamsızlığın ihbar süresini aşması.
Fesih Süresi (Hak Düşürücü Süre)
İşveren, ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık (II. bent) nedeniyle fesih hakkını, olayı öğrendiği günden itibaren 6 iş günü içinde ve her halükarda fiilin gerçekleşmesinden itibaren 1 yıl içinde kullanmak zorundadır. Bu süreler geçtikten sonra haklı fesih yapılamaz, yapılırsa haksız fesih sayılır.
Sonuç
İş Kanunu Md. 25, işverene işçiyi derhal çıkarma yetkisi verse de bu yetki sınırsız değildir. Fesih sebebinin somut delillerle ispatlanması gerekir. Haksız yere (25. maddeye dayanarak) işten çıkarılan işçi, işe iade davası açabilir veya tazminatlarını talep edebilir.
