30 İşçi Çalıştırma Şartı ve Hesaplanması
İşe iade davası açabilmenin en önemli ön koşullarından biri, işyerinde “30 veya daha fazla işçi” çalıştırılmasıdır. İş Kanunu’nun 18. maddesi, iş güvencesi kapsamını bu sayı ile sınırlandırmıştır. 30’dan az işçi çalıştıran işyerlerinde çalışanlar, ne yazık ki iş güvencesinden yararlanamaz ve işe iade davası açamazlar. Ancak, bu sayının nasıl hesaplanacağı konusunda bazı incelikler ve Yargıtay uygulamaları bulunmaktadır.
30 İşçi Sayısı Nasıl Belirlenir?
30 işçi sayısının tespitinde dikkate alınması gereken temel kriterler şunlardır:
- Fesih Tarihindeki Sayı Esastır: İşçi sayısının belirlenmesinde, fesih bildiriminin yapıldığı tarih baz alınır.
- Aynı İşkolundaki Tüm İşyerleri Toplanır: Bir işverenin aynı işkolunda birden fazla işyeri varsa, bu işyerlerinde çalışan toplam işçi sayısı dikkate alınır. Örneğin, bir market zincirinin farklı şubelerinde çalışanlar toplanarak hesap yapılır.
- Belirli-Belirsiz, Tam-Kısmi Ayrımı Yoktur: Belirli süreli, belirsiz süreli, tam süreli veya kısmi süreli iş sözleşmesiyle çalışan tüm işçiler sayıya dahildir.
İş Kanunu Madde 18/4: “İşverenin aynı işkolunda birden fazla işyerinin bulunması halinde, işyerinde çalışan işçi sayısı, bu işyerlerinde çalışan toplam işçi sayısına göre belirlenir.”
Kimler Hesaba Katılır, Kimler Katılmaz?
Hesaba Katılanlar:
- İşyerinde fiilen çalışan işçiler.
- Hastalık, izin vb. nedenlerle geçici olarak işe gelmeyen işçiler.
- Mevsimlik işlerde, fesih tarihinde çalışan mevsimlik işçiler.
Hesaba Katılmayanlar:
- Alt İşveren (Taşeron) İşçileri: Kural olarak asıl işverenin işçi sayısına dahil edilmezler. Ancak, asıl işveren-alt işveren ilişkisinin muvazaalı (danışıklı) olduğu tespit edilirse, bu işçiler de asıl işverenin işçisi sayılarak hesaba katılır.
- Ödünç (Geçici) İşçiler: Geçici iş ilişkisi ile başka işyerinden gelen işçiler, kendi asıl işverenlerinin sayısına dahil edilirler.
- Stajyerler ve Çıraklar: 3308 sayılı Kanun kapsamında çalışan çıraklar ve stajyerler işçi sayısına dahil edilmez.
- İşveren Vekilleri: İşletmenin bütününü sevk ve idare eden işveren vekilleri sayıya dahil edilmez (tartışmalı olmakla birlikte genel kabul bu yöndedir).
Özel Durumlar ve Yargıtay Yaklaşımı
Yargıtay, işçi sayısının 30’un altına düşürülmesinin kötüniyetli olup olmadığını da incelemektedir. Eğer işveren, sırf işe iade davasını engellemek amacıyla işçi sayısını suni olarak düşürmüşse veya fesih tarihinde 30’un altında olsa bile, normal işleyişte 30’un üzerindeyse, işçi lehine yorum yapılarak şartın sağlandığı kabul edilebilir.
Önemli Not: İşçi sayısının 30 olup olmadığının ispat yükü, işe iade davası açan işçidedir. Ancak işçi bu konuda bir iddia ortaya attığında, işveren de işyeri kayıtlarını sunarak gerçek durumu ispatlamakla yükümlüdür.
