Boşanma Durumunda Çeyiz ve Ziynet Eşyalarının (Altın, Takı) Durumu
Boşanma davalarında en çok tartışılan ve uyuşmazlık konusu olan hususlardan biri, düğünde takılan takılar (ziynet eşyaları) ile çeyiz eşyalarının kime ait olduğu ve nasıl paylaşılacağıdır. Hukukumuzda bu konuda Yargıtay’ın yerleşik içtihatları belirleyici rol oynamaktadır.
Düğün Takıları (Ziynet Eşyaları) Kime Aittir?
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun son içtihatlarına göre, düğünde takılan ziynet eşyalarının (altın, para, takı vb.) kime ait olduğu şu kriterlere göre belirlenir:
- Kadına Takılanlar: Düğünde kadına takılan her türlü ziynet eşyası (bilezik, kolye, küpe, set, çeyrek altın, yarım altın, tam altın vb.) ve paralar, kim tarafından (erkek tarafı veya kız tarafı) takılmış olursa olsun kadına aittir. Bunlar kadının kişisel malı sayılır ve mal paylaşımına dahil edilmez.
- Erkeğe Takılanlar: Erkeğe takılan takılardan “kadına özgü” olanlar (örneğin bilezik, kolye, küpe gibi erkeğin kullanmayacağı takılar) yine kadına ait sayılır. Ancak erkeğe takılan ve kadına özgü olmayan takılar (örneğin çeyrek altın, yarım altın, tam altın, para) erkeğe aittir.
- Sandığa/Kutuya Atılanlar: Düğünde sandığa veya keseye atılan takı ve paralar, taraflar arasında aksine bir anlaşma yoksa, genellikle örf ve adete göre belirlenir. Ancak Yargıtay’ın güncel yaklaşımı, bunların da taraflar arasında eşit paylaşılması gerektiği yönündedir (aksi ispatlanmadıkça).
Ziynet Eşyalarının İadesi ve İspat Yükü
Boşanma davasında veya ayrı bir dava olarak ziynet eşyalarının iadesi istendiğinde, ispat yükü davacıya (genellikle kadına) aittir.
1. Ziynetler Evlilik Birliği İçinde Harcandıysa:
Erkek, düğün takılarını bozdurup evin ihtiyaçlarına, borçlara, düğün masraflarına, araba alımına veya iş kurmaya harcamışsa, boşanma durumunda bu takıları kadına aynen veya bedelen iade etmek zorundadır. Erkeğin “ev ihtiyaçlarına harcadık” demesi onu borçtan kurtarmaz.
2. İade Edilmemek Üzere Verildiyse:
Ancak kadın, ziynet eşyalarını kendi özgür iradesiyle ve “iade edilmemek üzere” (bağışlama niyetiyle) erkeğe vermişse, artık bunları geri isteyemez. İspat yükü buradadır; takıların bağışlandığını iddia eden erkek, bunu ispatlamak zorundadır.
Çeyiz Eşyalarının Durumu
Çeyiz eşyaları (yatak odası takımı, mutfak eşyaları, beyaz eşyalar vb.), genellikle kadının ailesi tarafından evlenirken getirilen eşyalardır. Hukuken bu eşyalar, kadının “kişisel malı” sayılır.
- Aynen İade: Boşanma halinde, kadına ait çeyiz eşyaları (varsa faturaları, çeyiz senedi veya tanık beyanlarıyla ispatlananarak) kadına aynen iade edilmelidir.
- Bedel İadesi: Eğer eşyalar erkek tarafından satılmış, kaybedilmiş veya yıpranıp kullanılamaz hale gelmişse, kadın bu eşyaların bedelini talep edebilir. Ancak eşyaların normal kullanımdan kaynaklı yıpranma payı düşülerek bedel belirlenir.
Dava Açma Süresi (Zamanaşımı)
Ziynet ve çeyiz eşyalarının iadesi davası, boşanma davası ile birlikte açılabileceği gibi, boşanma davasından sonra ayrı bir dava olarak da açılabilir. Bu davalar “boşanmanın eki” niteliğinde olmadığından, ayrı bir nispi harca (dava değerine göre harç) tabidir.
Zamanaşımı süresi, boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren 10 yıldır (Borçlar Kanunu genel zamanaşımı). Ancak eşyalar hala evde mevcutsa ve aynen iade isteniyorsa, mülkiyet hakkına dayalı istihkak davası olduğu için zamanaşımı işlemez, her zaman istenebilir.
