İlgilinin Rızası: Mağdurun Onayı Hangi Durumlarda Suçu Kaldırır?

Hukukta “Volenti non fit iniuria” diye bir ilke vardır: “Razı olana haksızlık yapılmaz.” Yani bir kişi, kendisine yapılacak eyleme önceden izin vermişse, o eylem suç olmaktan çıkabilir. Ancak bu kuralın çok katı sınırları vardır.

Rızanın Geçerli Olduğu Haller (Tasarruf Edilebilir Haklar)

Kişi her hakkından vazgeçemez. Sadece kendi kontrolünde olan haklar için rıza gösterebilir.

• Mal Varlığı: “Arabamı yakabilirsin” derseniz ve arkadaşınız yakarsa, “Mala Zarar Verme” suçu oluşmaz. Çünkü mal sizindir, istediğinizi yapabilirsiniz.
• Cinsel Dokunulmazlık: 18 yaşından büyük, akıl sağlığı yerinde kişilerin kendi istekleriyle yaşadıkları cinsel ilişki suç değildir.
• Vücut Bütünlüğü (Kısmen): Tıbbi müdahalelerde (ameliyat) veya spor müsabakalarında (boks) rıza geçerlidir.

Rızanın Geçersiz Olduğu Haller (Tasarruf Edilemeyen Haklar)

Bazı haklar vardır ki, kişi istese bile onlardan vazgeçemez. Devlet, kişiyi kendisine karşı da korur.

• Yaşama Hakkı: “Beni öldür, acılarımdan kurtar” diyen birini öldürmek suçtur (Kasten Öldürme). Ötenazi Türkiye’de yasaktır. Rıza, öldürme suçunu ortadan kaldırmaz.
• Vücut Bütünlüğü (Ağır Zararlar): “Kolumu kes” diyene rıza gösterseniz bile, kolunu kesen kişi “Kasten Yaralama”dan ceza alır. İnsan onuruna aykırı, kalıcı sakatlık bırakan eylemlere rıza gösterilemez.

Rızanın Şartları

1. Ehliyet: Rıza gösteren kişi, neye rıza gösterdiğini anlayabilecek durumda olmalıdır (Akıl sağlığı yerinde ve yaşı uygun olmalı).
2. Özgür İrade: Rıza; tehdit, cebir, hile veya hata sonucu alınmamış olmalıdır.
3. Eylemden Önce Açıklanmalı: Eylem bittikten sonra “tamam, rızam vardı” demek suçu ortadan kaldırmaz (Sadece şikayetten vazgeçme olabilir).

Rıza, hukukun bireye tanıdığı özgürlük alanının bir sonucudur ama bu özgürlüğün de bir sınırı vardır.