Olağanüstü Hallerde Fazla Çalışma (Md. 43)
İş hukukunda fazla çalışma kural olarak işçinin onayına bağlıdır. Ancak ülkenin güvenliğini ve menfaatlerini ilgilendiren “seferberlik” gibi olağanüstü durumlarda, bireysel haklar yerini toplumsal zorunluluklara bırakır. Bu gibi hallerde işçinin rızası aranmaksızın ve yasal sınırların üzerinde çalışma yaptırılması mümkündür.
Seferberlik Halinde Çalışma
4857 sayılı İş Kanunu’nun 43. maddesi, seferberlik durumunda çalışma sürelerinin nasıl düzenleneceğini belirlemiştir:
Madde 43 – Seferberlik sırasında ve bu süreyi aşmamak şartıyla yurt savunmasının gereklerini karşılayan işyerlerinde fazla çalışmaya lüzum görülürse işlerin çeşidine ve ihtiyacın derecesine göre Cumhurbaşkanı günlük çalışma süresini, işçinin en çok çalışma gücüne çıkarabilir.
Bu maddeye göre:
- Yetkili Makam: Sadece Cumhurbaşkanı kararı ile bu uygulama başlatılabilir. İşveren kendi inisiyatifiyle “olağanüstü hal var” diyerek çalışma sürelerini artıramaz.
- Kapsam: Yurt savunmasının gereklerini karşılayan (askeri fabrika, mühimmat üretimi, gıda stoku vb.) işyerleri için geçerlidir.
- Süre Sınırı: Çalışma süresi “işçinin en çok çalışma gücüne” kadar artırılabilir. Yani günlük 11 saatlik yasal sınır dahi aşılabilir, ancak işçinin sağlığını bozacak seviyeye çıkılamaz.
Ücret Ödemesi
Olağanüstü hallerde yapılan bu fazla çalışmalar, her ne kadar “vatan borcu” veya “zorunluluk” kapsamında olsa da, işçinin emeğinin karşılığı yine de ödenmelidir.
Ücret Kuralı: Bu suretle fazla çalıştırılan işçiler için verilecek ücret hakkında 41 inci maddenin birinci, ikinci ve üçüncü fıkraları hükümleri uygulanır. Yani bu çalışmalar karşılığında da işçiye %50 zamlı fazla mesai ücreti ödenmesi zorunludur.
İşçinin Onayı
Olağanüstü hallerde ve Cumhurbaşkanı kararı ile yapılan artırımlarda işçinin onayı aranmaz. İşçi, bu görevi yerine getirmekle yükümlüdür.
