İşverenin İşçiye Gözetme Borcu Nedir?
İş sözleşmesi, sadece işçiye yükümlülükler getiren bir sözleşme değildir. İşveren de işçinin emeğinden yararlanırken onun hayatını, sağlığını ve onurunu korumak zorundadır. İşte bu kapsayıcı yükümlülüğe hukukta “İşçiyi Gözetme Borcu” denir.
Kanuni Temel (TBK Md. 417)
Gözetme borcunun temel yasal dayanağı Türk Borçlar Kanunu’nun 417. maddesidir:
Gözetme Borcunun Kapsamı
Gözetme borcu, oldukça geniş kapsamlı bir kavramdır ve şu alt başlıkları içerir:
1. İş Sağlığı ve Güvenliği Önlemleri
Gözetme borcunun en önemli parçasıdır. İşveren, işçinin iş kazasına uğramaması veya meslek hastalığına yakalanmaması için bilim ve teknolojinin gerektirdiği tüm tedbirleri almak zorundadır. Bu önlemler sadece yasal mevzuatta yazanlarla sınırlı değildir; işin niteliğine göre gereken her türlü önlemi kapsar.
2. Kişiliğin Korunması
İşveren, işçinin onurunu, saygınlığını ve manevi bütünlüğünü korumalıdır. Mobbinge, cinsel tacize veya hakaretlere karşı işyerinde güvenli bir ortam sağlamak işverenin sorumluluğundadır.
3. Eşyaların Korunması
İşçi, işini yaparken işyerine kişisel eşyalarını (kıyafet, araç vb.) getiriyorsa, işveren bu eşyaların güvenliğini de sağlamakla yükümlüdür (örneğin kilitli dolap temin etmek).
Gözetme Borcuna Aykırılığın Sonuçları
İşveren gözetme borcunu ihlal ederse ve bunun sonucunda işçi bir zarara uğrarsa (örneğin iş kazası geçirirse veya mobbing nedeniyle psikolojisi bozulursa):
- Tazminat Sorumluluğu: İşveren, işçinin uğradığı maddi ve manevi zararları tazmin etmek zorunda kalır. İşçinin ölümü halinde yakınlarına destekten yoksun kalma tazminatı ödenir.
- Haklı Fesih: Gözetme borcunun ihlali, işçi için “haklı nedenle derhal fesih” sebebidir. İşçi tazminatlarını alarak işten ayrılabilir.
- Cezai Sorumluluk: Özellikle iş kazalarında işverenin kusuru varsa, “taksirle yaralama” veya “taksirle öldürme” suçlarından ceza davası açılabilir.
Sonuç
İşverenin işçiyi gözetme borcu, iş sözleşmesinin ayrılmaz bir parçasıdır. Bu borç, işçinin işyerine adım attığı andan işten ayrıldığı ana kadar devam eder ve işverene “işçiyi kendi aile ferdi gibi koruma” sorumluluğu yükler.
