İşçinin Davranışlarından Kaynaklanan Geçerli Sebepler
İş Kanunu’nun 18. maddesi uyarınca, işverenin belirsiz süreli iş sözleşmesini feshederken dayanabileceği geçerli nedenlerden biri de “işçinin davranışlarıdır”. Bu kapsamda yapılan fesihler, haklı nedenle derhal fesih (Md. 25/II) ağırlığında olmasa da, iş ilişkisinin sürdürülmesini işveren açısından makul ölçülerde çekilmez hale getiren davranışlardır.
Davranış Kaynaklı Geçerli Sebepler Nelerdir?
İşçinin davranışlarından kaynaklanan sebepler, işçinin iş sözleşmesine aykırı hareket etmesi, iş görme borcunu gereği gibi yerine getirmemesi veya işyerindeki düzeni bozması şeklinde ortaya çıkabilir. Yargıtay uygulamaları ve doktrinde kabul edilen bazı örnekler şunlardır:
- İşverene Zarar Verme: İşverene maddi zarar vermek, ancak bu zararın İş Kanunu Md. 25/II-ı bendindeki (30 günlük ücret tutarını aşan) sınıra ulaşmaması.
- İş Arkadaşlarıyla Uyumsuzluk: İşyerinde çalışma arkadaşlarıyla sürekli tartışmak, huzursuzluk çıkarmak, işbirliğinden kaçınmak.
- Görevini Savsaklamak: Verilen görevleri eksik veya geç yapmak, işi yavaşlatmak, mesai saatleri içinde özel işlerle uğraşmak.
- Sık Sık İşe Geç Gelmek: İşe geç gelmeyi alışkanlık haline getirmek (Ancak bunun için işçinin daha önce uyarılmış olması aranır).
- İşyeri Kurallarına Uymamak: İş sağlığı ve güvenliği kurallarına hafif derecede aykırı davranmak, sigara yasağına uymamak vb.
- İşvereni Eleştirmek: Eleştiri sınırlarını aşarak işvereni veya işyerini kötülemek (Hakaret boyutuna varmayan).
Önemli Ayrım: Eğer işçinin davranışı, ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller (hırsızlık, hakaret, taciz vb.) kapsamına giriyorsa, bu durumda işveren haklı nedenle derhal fesih (Md. 25/II) hakkını kullanabilir. Geçerli sebep ise, bu ağırlıkta olmayan ancak iş ilişkisini bozan hallerdir.
Fesih Usulü ve Savunma Alma Zorunluluğu
İşçinin davranışı nedeniyle yapılan fesihlerde, işverenin uyması gereken çok önemli bir usul kuralı vardır:
İş Kanunu Madde 19/2: “Hakkındaki iddialara karşı savunmasını almadan bir işçinin belirsiz süreli iş sözleşmesi, o işçinin davranışı veya verimi ile ilgili nedenlerle feshedilemez.”
Bu hüküm uyarınca, işveren işçiyi davranışları nedeniyle işten çıkarmadan önce mutlaka yazılı savunmasını istemelidir. Savunma alınmadan yapılan fesih, sebebi ne olursa olsun geçersiz sayılır ve işçi işe iade davasını kazanır.
İspat Yükü
İşe iade davasında, işçinin davranışının işyerinde olumsuzluklara yol açtığını ve feshin geçerli bir sebebe dayandığını ispatlamak işverenin yükümlülüğündedir. İşveren bu durumu tutanaklar, tanık beyanları, kamera kayıtları veya diğer belgelerle kanıtlamalıdır.
