İş Güvencesi Kapsamı Dışındaki İşçiler
4857 sayılı İş Kanunu’nda “iş güvencesi” (işe iade davası açma hakkı), işçinin haksız feshine karşı sağlanan en güçlü korumadır. Ancak bu koruma mutlak değildir; Kanun koyucu iş güvencesinden yararlanabilmeyi belirli şartlara bağlamıştır. Bu şartları taşımayan işçiler “iş güvencesi kapsamı dışında” kabul edilir.
İş Güvencesi Kapsamına Girmeyen Haller
İş Kanunu Md. 18 uyarınca, aşağıdaki şartlardan en az birini taşımayan işçiler işe iade davası açamazlar:
- Kıdem Şartı (6 Ay): İşyerindeki kıdemi altı aydan az olan işçiler (Yer altı işlerinde bu şart aranmaz).
- İşçi Sayısı Şartı (30 İşçi): Otuzdan az işçi çalıştıran işyerlerinde çalışanlar. (İşverenin aynı işkolunda birden fazla işyeri varsa, toplam işçi sayısı dikkate alınır).
- Belirsiz Süreli Sözleşme Şartı: Belirli süreli iş sözleşmesi ile çalışanlar, kural olarak iş güvencesinden yararlanamaz.
- İşveren Vekili Statüsü: İşletmenin bütününü sevk ve idare eden veya işçiyi işe alma ve işten çıkarma yetkisi bulunan üst düzey işveren vekilleri.
Kapsam Dışındaki İşçilerin “Kötüniyet Tazminatı” Hakkı
İş güvencesi kapsamında olmayan bir işçi, işe iade davası açamasa da, feshin kötüniyetle yapıldığını iddia ederek tazminat talep edebilir. İş Kanunu Md. 17/6 uyarınca;
Diğer Alacak ve Tazminat Hakları
İş güvencesi dışında kalmak, diğer kanuni hakların kaybı anlamına gelmez. Bu durumdaki işçiler de şu haklara sahiptir:
- Kıdem Tazminatı: En az 1 yıllık çalışma süresi olan ve ahlak/iyiniyet kuralları (Md. 25/II) dışında bir sebeple çıkarılan her işçi kıdem tazminatına hak kazanır.
- İhbar Tazminatı: İş Kanunu Md. 17’deki bildirim sürelerine uyulmaksızın yapılan fesihlerde, işçiye kıdemine göre ihbar tazminatı ödenmelidir.
- Ücret ve İzin Alacakları: Ödenmemiş maaşlar, fazla mesailer, hafta tatili ücretleri ve kullanılmayan yıllık izin ücretleri tam olarak ödenmelidir.
Sonuç
Hukukumuzda iş güvencesi kapsamı dışında kalan işçiler için “işe iade” yolu kapalıdır; ancak “tazminatlı fesih” yolu her zaman açıktır. Özellikle feshin dürüstlük kuralına aykırı (kötüniyetli) yapıldığı hallerde, bildirim önellerinin üç katı tutarındaki tazminat hakkı, işçiyi keyfi çıkarmalara karşı koruyan bir bariyer niteliğindedir. Hak arama sürecinde ispat yükümlülüğü genel olarak işçidedir.
