Grev ve Lokavt Süresince İşçinin SGK Hakları Ne Olur?
Grev ve lokavt, iş sözleşmesinin “askıya alındığı” dönemlerdir. Bu dönemde işçinin en çok endişe duyduğu konuların başında sosyal güvenlik hakları gelir. 6356 sayılı Kanun ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, bu süreci işçi lehine dengeleyen düzenlemeler içermektedir.
1. Emeklilik Primleri (Uzun Vadeli Sigorta)
Grev veya lokavt süresince iş sözleşmesi askıda olduğu için işveren, işçi adına malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası (emeklilik) primlerini ödemez.
- Bu süreler, işçinin emeklilik hesabında “prim ödeme gün sayısı” olarak dikkate alınmaz.
- İşçi, grev sona erdikten sonra bu boşta geçen süreleri (mevzuat izin verdiği ölçüde) borçlanma yoluyla kapatamaz (Genel kural budur, ancak özel yasalarla istisnalar tanınabilir).
2. Genel Sağlık Sigortası (GSS) Hakları
İşçiler için en büyük güvence sağlık hizmetleridir. 5510 sayılı Kanun uyarınca, grev veya lokavta katılan işçiler ile bakmakla yükümlü oldukları aile bireyleri, sağlık hizmetlerinden yararlanmaya devam ederler.
Bu dönemde sağlık hizmetlerinden yararlanmak için prim ödenmesi gerekmez; işçinin grev öncesindeki sigortalılık hali bu hakkı sürdürmek için yeterlidir.
3. Kısa Vadeli Sigorta Kolları (İş Kazası ve Meslek Hastalığı)
İşçi grevdeyken fiilen çalışmadığı için, grev mahalinde (işyeri dışında veya eylem sırasında) başına gelen kazalar genellikle “iş kazası” sayılmaz. Ancak grev gözcüsü olarak görevlendirilen ve sendika adına orada bulunan işçilerin durumu, sendika ile olan ilişkileri bağlamında ayrıca değerlendirilir.
4. Geçici İş Göremezlik Ödeneği (Rapor Parası)
- Grev süresince hastalanan bir işçiye SGK tarafından “geçici iş göremezlik ödeneği” verilmez.
- Bunun nedeni, işçinin zaten grevde olması ve işverenden ücret alma hakkının (dolayısıyla kazanç kaybının) fiilen bulunmamasıdır.
Önemli Not: Greve katılmayan veya grev yasağı nedeniyle çalışmak zorunda olan işçilerin tüm sigorta hakları ve prim ödemeleri kesintisiz devam eder.
5. Hizmet Borçlanması İmkanı
Grev ve lokavtta geçen sürelerin emeklilikte sayılması için yasal bir “borçlanma” imkanı genel mevzuatta tanımlanmamıştır. Bu nedenle uzun süren grevler, işçinin emeklilik tarihini prim günü eksikliği nedeniyle bir miktar geciktirebilir.
Sonuç olarak; grev ve lokavt döneminde işçinin sağlık hizmetlerine erişimi kesilmezken, emeklilik ve rapor parası gibi nakdi yardımlarda “askı” hali nedeniyle duraklama yaşanır. Bu durum, grevin taraflar üzerindeki ekonomik baskı unsurlarından biridir.
