Çocuğun Soyadının Değiştirilmesi ve Velayet Hakkı
Boşanma sonrası velayet hakkı kendisine verilen annenin, çocuğuna kendi soyadını verip veremeyeceği konusu, Türk hukukunda uzun yıllar tartışmalı bir konu olmuştur. Türk Medeni Kanunu’nun ilgili hükümleri ve Anayasa Mahkemesi’nin hak ihlali kararları sonrasında Yargıtay içtihatlarında meydana gelen değişiklikler, bu konuda önemli bir dönüşümü beraberinde getirmiştir.
Hukuki Dayanak ve Yasal Düzenleme
Türk Medeni Kanunu’nun 321. maddesi çocuğun soyadını düzenlemektedir.
“Çocuk, ana ve baba evli ise ailenin soyadını taşır. Ancak, ana önceki evliliğinden dolayı çifte soyadı taşıyorsa çocuk onun bekârlık soyadını taşır.”
Bu maddeye göre evlilik birliği içinde doğan çocuk, ailenin yani babanın soyadını alır. Ancak boşanma sonrasında durumun ne olacağı konusunda, Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararlarına kadar katı bir uygulama söz konusuydu.
Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi Kararlarıyla Değişen Uygulama
Eskiden, boşanma halinde velayet anneye verilse bile çocuk babasının soyadını taşımaya devam etmekteydi ve annenin soyadını alması mümkün görülmüyordu. Ancak Anayasa Mahkemesi, velayet hakkının kullanımında kadın ve erkek arasında eşitlik olması gerektiği ve çocuğun soyadını belirlemenin velayet hakkı kapsamında olduğu gerekçesiyle, bu engeli hak ihlali olarak değerlendirmiştir.
Annenin Çocuğuna Kendi Soyadını Verebilmesinin Şartları
Yargıtay kararlarına göre, boşanmış bir annenin velayeti altındaki çocuğuna kendi soyadını verebilmesi için şu şartların gerçekleşmesi aranır:
- Velayet Hakkı: Velayetin kesinleşmiş bir mahkeme kararıyla anneye verilmiş olması gerekir.
- Çocuğun Üstün Yararı: Soyadı değişikliğinin çocuğun psikolojisini olumsuz etkilememesi ve menfaatine uygun olması gerekir.
- Haklı Sebep: Annenin soyadı ile çocuğun soyadının farklı olmasının günlük hayatta sorunlar yaratması (okul, hastane vb. işlemlerde) veya babanın çocukla ilgilenmemesi gibi haklı sebeplerin bulunması gerekir.
Görevli Mahkeme
Çocuğun soyadının değiştirilmesi davası, velayet hakkına dayalı olarak açıldığı için Aile Mahkemesi görevlidir. Aile Mahkemesinin bulunmadığı yerlerde Asliye Hukuk Mahkemesi, Aile Mahkemesi sıfatıyla davaya bakar.
Yargıtay Kararlarından Örnekler
“…velayet hakkı tevdi edilen annenin çocuğun soyadının kendi soyadı ile değiştirilmesi yönündeki talebinin velayet hakkı kapsamındaki yetkilerin kullanımı ile ilgili olduğu… evlilik birliği içinde doğan çocuğun taşıdığı ailenin soyadını, evlilik birliğinin sona ermesi ile kendisine velayet hakkı tevdi edilen annenin kendi soyadı ile değiştirmesini engelleyici yasal bir düzenlemenin bulunmadığı… davanın kabulüne karar vermek gerekirken…”
(Yargıtay 2. Hukuk Dairesi – Karar: 2018/4719)
Sonuç
Güncel hukuki duruma göre, boşanma sonrasında velayet hakkını alan anne, çocuğun üstün yararına aykırı olmamak ve haklı sebeplerin varlığı halinde, Aile Mahkemesi’nde dava açarak çocuğuna kendi soyadını verebilir. Bu durum, cinsiyet eşitliği ve velayet hakkının etkin kullanımı açısından önemli bir kazanımdır.
