Belirli ve Belirsiz Süreli İş Sözleşmesi Arasındaki Farklar
İş Kanunu’na göre iş sözleşmeleri belirli ve belirsiz süreli olarak ikiye ayrılır. Bu ayrım, sadece sözleşmenin bitiş tarihiyle ilgili değil, aynı zamanda işçinin sahip olduğu haklar bakımından da hayati öneme sahiptir. İşte bu iki sözleşme türü arasındaki temel farklar:
1. Sona Erme Şekli
- Belirli Süreli Sözleşme: Sözleşmede belirtilen sürenin dolmasıyla veya işin bitmesiyle kendiliğinden sona erer. Fesih bildirimine gerek yoktur.
- Belirsiz Süreli Sözleşme: Kendiliğinden sona ermez. Taraflardan birinin fesih iradesini (istifa veya işten çıkarma) ortaya koyması gerekir.
2. İhbar Tazminatı Hakkı
- Belirli Süreli Sözleşme: Sürenin bitimiyle sona erdiği için kural olarak ihbar tazminatı hakkı doğmaz. Ancak süresinden önce haksız fesih durumunda “bakiye süre ücreti” talep edilebilir.
- Belirsiz Süreli Sözleşme: İşveren veya işçi sözleşmeyi feshederken kanuni ihbar sürelerine (2-8 hafta) uymak zorundadır. Uyulmazsa ihbar tazminatı ödenir.
3. Kıdem Tazminatı Hakkı
- Belirli Süreli Sözleşme: Sözleşmenin süresi dolarak sona ermesi halinde Yargıtay’ın yerleşik içtihadına göre kıdem tazminatı ödenmez. Ancak sözleşme süresinden önce kıdem tazminatına hak kazandıracak bir nedenle (örneğin işveren tarafından haksız fesih, emeklilik, askerlik vb.) sona ererse ve işçi 1 yıllık kıdemi doldurmuşsa kıdem tazminatı alabilir.
- Belirsiz Süreli Sözleşme: İşçinin en az 1 yıllık kıdemi varsa ve iş sözleşmesi kıdem tazminatına hak kazanacak şekilde sona ererse (işverenin haksız feshi, işçinin haklı feshi, emeklilik vb.) kıdem tazminatı ödenir.
4. İş Güvencesi (İşe İade Davası)
Bu iki sözleşme türü arasındaki en kritik farklardan biri iş güvencesidir.
- Belirli Süreli Sözleşme: İş güvencesi hükümleri (işe iade davası) uygulanmaz. İşçi, sözleşmesi haksız yere feshedilse bile işe iade davası açamaz.
- Belirsiz Süreli Sözleşme: 30 veya daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde, en az 6 aylık kıdemi olan işçiler iş güvencesi kapsamındadır ve haksız fesih halinde işe iade davası açabilirler.
5. Ayrımcılık Yasağı
İş Kanunu’nun 12. maddesi, belirli ve belirsiz süreli çalışanlar arasında ayrımcılık yapılmasını yasaklar:
“Belirli süreli iş sözleşmesi ile çalıştırılan işçi, ayırımı haklı kılan bir neden olmadıkça, salt iş sözleşmesinin süreli olmasından dolayı belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalıştırılan emsal işçiye göre farklı işleme tâbi tutulamaz.”
Bu hüküm gereği, belirli süreli çalışan bir işçiye sırf sözleşmesi süreli diye daha düşük ücret verilemez veya sosyal haklardan mahrum bırakılamaz.
Sonuç
İşçiler açısından belirsiz süreli iş sözleşmesi, sağladığı iş güvencesi ve tazminat hakları nedeniyle daha avantajlıdır. Bu nedenle İş Kanunu, belirli süreli sözleşme yapılabilmesini objektif koşullara bağlamış ve bu koşullar yoksa sözleşmenin belirsiz süreli sayılacağını hükme bağlamıştır.
