Toplu İş Sözleşmesi Masasına Kim Oturur? Yetki ve İtiraz Süreci
Bir işyerinde toplu iş sözleşmesi (TİS) imzalanabilmesi için o sendikanın yasal olarak “yetkili” olması gerekir. Yetki süreci, sendikanın üye sayısının yasal barajları aştığının tespiti ile başlar. 6356 sayılı Kanun’un 41. ve 43. maddeleri bu sürecin kurallarını belirlemiştir.
1. Yetki İçin Gereken Yasal Barajlar
Bir sendikanın yetki belgesi alabilmesi için şu iki şartı aynı anda taşıması gerekir:
- İşkolu Barajı: Sendika, kurulu bulunduğu işkolunda çalışan toplam işçi sayısının en az %1’ini üye yapmış olmalıdır.
- İşyeri/İşletme Çoğunluğu:
- Sadece bir işyeri için yetki isteniyorsa; o işyerindeki işçilerin yarıdan fazlası (%50 + 1 işçi) üye olmalıdır.
- Bir şirketin tüm şubelerini kapsayan “işletme sözleşmesi” isteniyorsa; toplam işçi sayısının en az %40’ı üye olmalıdır.
2. Yetki Tespit Başvurusu
Şartları taşıdığına inanan sendika, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na başvurarak yetki tespiti ister. Bakanlık, SGK kayıtları üzerinden inceleme yaparak sendikanın barajı aşıp aşmadığını bir yazı ile taraflara bildirir.
6356 Sayılı Kanun Madde 41: “Kurulu bulunduğu işkolunda çalışan işçilerin en az yüzde birinin üyesi bulunduğu sendika… çoğunluğa sahipse o işyeri veya işletme için toplu iş sözleşmesi yapmaya yetkilidir.”
3. Yetki Tespitine İtiraz Süreci
Bakanlığın yetki yazısına karşı tarafların itiraz hakkı vardır:
- Süre: Yazının tebliğinden itibaren 6 iş günü içinde itiraz edilebilir.
- Makam: İtirazlar ilgili İş Mahkemesi’ne yapılır.
- Durdurucu Etki: Yetki tespitine itiraz edildiği anda TİS süreci durur. Mahkeme nihai bir karar verene kadar toplu görüşmelere başlanamaz.
Önemli: Mahkeme, üyelik kayıtlarını ve işçi sayılarını inceleyerek yetkiyi onaylar veya iptal eder. Mahkeme kararı kesinleşmeden yetki belgesi verilmez.
4. Yetki Belgesinin Alınması
İtiraz süresi dolduğunda veya mahkeme itirazı reddettiğinde, Bakanlık sendikaya resmi “Yetki Belgesi” verir. Bu belge ile sendika, işvereni masaya çağırabilir.
Sonuç olarak; toplu iş sözleşmesi yetkisi, matematiksel verilere ve hukuki denetime dayalı bir süreçtir. Barajların aşılması ve itiraz süreçlerinin tamamlanması, sözleşmenin meşruiyeti için vazgeçilmezdir.
