İşverenin Tek Taraflı Ücretsiz İzne Çıkarması
İşverenin ekonomik zorluklar, iş azlığı veya cezalandırma amacıyla işçiyi rızası dışında ücretsiz izne çıkarması, iş hukukunda en ağır ihlallerden biri olarak kabul edilir. Pandemi dönemindeki istisnai uygulama hariç, bu eylem kural olarak haksızdır.
1. Hukuki Mahiyet: Esaslı Değişiklik
Ücretsiz izin, işçinin hem sosyal güvenlik haklarından hem de geçim kaynağı olan ücretinden mahrum kalması demektir. İşverenin bu yöndeki kararı, iş sözleşmesinde “esaslı değişiklik” (İş Kanunu Md. 22) niteliğindedir. İşçinin yazılı onayı olmadan yapılan tek taraflı ücretsiz izin uygulaması hukuk dünyasında yok hükmündedir.
Önemli: İşçinin işyerine gitmesine rağmen kapıdan çevrilmesi veya “evde bekle, biz seni çağıracağız” denilerek ücretsiz izne mahkum edilmesi, işverenin iş sözleşmesini tek taraflı olarak eylemli şekilde feshetmesi anlamına gelebilir.
2. İşçinin Seçimlik Hakları
Rızası dışında ücretsiz izne çıkarılan işçi şu yollara başvurabilir:
- Haklı Nedenle Fesih: Ücretin ödenmemesi ve çalışma koşullarının ağırlaştırılması nedeniyle sözleşmeyi derhal feshedip kıdem tazminatını alabilir.
- İşe İade Davası: Eğer işyerinde 30 veya daha fazla işçi çalışıyorsa, yapılan bu haksız uygulamayı “geçersiz fesih” sayarak işe iade davası açabilir.
- Ücret Alacağı Davası: İşçi sözleşmeyi feshetmezse, ücretsiz izinde geçirildiği sürelere ait çalıştırılmadığı ücretlerini (işverenin temerrüdü nedeniyle) talep edebilir.
3. İspat Süreci
İşçi, ücretsiz izne zorlandığını noterden çekeceği bir ihtarname ile kayıt altına almalıdır. “Şu tarihte rızam dışında ücretsiz izne çıkarıldım, iş görmeye hazırım” şeklinde yapılacak bir bildirim, ilerideki tazminat davasının en temel delili olacaktır.
Yargıtay Kararı: “İşçinin rızası alınmadan ücretsiz izne çıkarılması, işverence gerçekleştirilmiş haksız bir fesihtir. Bu durumda işçi kıdem ve ihbar tazminatına hak kazanır.”
4. Pandemi Dönemi İstisnası Sona Ermiştir
COVID-19 döneminde (2020-2021) geçici madde ile işverenlere tanınan “tek taraflı ücretsiz izne çıkarma” yetkisi tamamen sona ermiştir. Güncel hukuk düzeninde bu yetki tekrar işçinin onayına bağlanmıştır.
Sonuç olarak; işverenlerin “iş yok, 1 ay ücretsiz izne çıkacaksın” şeklindeki baskıları yasal dayanaktan yoksundur. İşçilerin bu tür dayatmalar karşısında sessiz kalmayıp, haklarını korumak adına yazılı itirazlarını yapmaları hayati önem taşır.
