İşe İade Davası Açmaktan Feragat Edilebilir mi?
İş sözleşmesi devam ederken veya sona ererken işçinin imzaladığı belgelerle “işe iade davası açma hakkından vazgeçmesi”, iş hukukunun emredici yapısı ve işçiyi koruma ilkesi çerçevesinde değerlendirilir. Yargıtay’ın yerleşik içtihatları, bu hakkın kullanılmasından önce yapılan feragatleri geçersiz saymaktadır.
1. Fesihten Önceki Feragatler: “Yok” Hükmündedir
İş sözleşmesi imzalanırken veya çalışma süreci devam ederken, işçiden alınan “İşten çıkarılırsam işe iade davası açmayacağım” şeklindeki beyanlar veya bu yöndeki sözleşme maddeleri kesinlikle geçersizdir. İş güvencesi hükümleri kamu düzeninden olup, hak doğmadan önce bu haktan vazgeçilmesi hukuken mümkün değildir.
2. İkale (Bozma) Sözleşmesi ile Feragat
İşçi ve işverenin karşılıklı anlaşarak iş ilişkisini sonlandırmasına “ikale” denir. Hukuken geçerli bir ikale sözleşmesi varsa, ortada bir “fesih” olmadığı için işe iade davası açılamaz. Ancak Yargıtay, ikale sözleşmesinin geçerliliği için şu şartları arar:
- Makul Yarar Ölçütü: İşçiye kıdem ve ihbar tazminatına ek olarak “ek bir menfaat” (örneğin 4-5 maaş tutarında paket ödeme) sağlanmış olmalıdır.
- İrade Fesadı: İşçinin bu sözleşmeyi baskı, tehdit veya yanıltma altında imzalamamış olması gerekir.
3. Arabuluculuk Sürecinde Feragat
Fesih sonrası başlayan zorunlu arabuluculuk sürecinde işçi, belirli bir tazminat karşılığında işe iade talebinden geçerli olarak vazgeçebilir. Arabuluculuk tutanağına atılan imza, davanın açılmasını kesin olarak engeller (İlam niteliğindedir).
İbranamelerin Durumu: İşten ayrılırken imzalatılan ve standart “İşe iade hakkımdan vazgeçiyorum” ibaresini içeren ibranameler, eğer yukarıdaki ikale veya arabuluculuk şartlarını taşımıyorsa, genellikle mahkemelerce feragat olarak kabul edilmez.
4. Dava Açıldıktan Sonra Feragat
İşçi, işe iade davası açtıktan sonra davanın her aşamasında feragat edebilir. HMK Md. 307 uyarınca yapılan bu feragat, davayı kesin olarak sonlandırır ve aynı konuda tekrar dava açılamaz.
Sonuç
İşe iade hakkı, işçinin iş güvencesinin en temel taşıdır. İşverenin zorlamasıyla veya rutin çıkış evrakları arasına sıkıştırılmış feragat beyanları işçiyi bağlamaz. Ancak bilinçli bir şekilde, ek menfaat karşılığında yapılan ikale sözleşmeleri veya arabuluculuk tutanakları bu hakkı hukuken sona erdirir. Hak kaybına uğramamak için fesih sonrası imzalanan her belgenin içeriği titizlikle incelenmelidir.
