İşçinin Onayı Olmadan Ücretsiz İzne Çıkarılması
Ücretsiz izin, iş sözleşmesinin askıya alındığı, işçinin çalışmadığı ve işverenin de ücret ödemediği bir durumdur. İş Hukukunda kural olarak ücretsiz izin, tarafların karşılıklı anlaşması ile mümkündür. İşverenin işçinin onayı olmadan tek taraflı kararla işçiyi ücretsiz izne çıkarması hukuken mümkün değildir ve bu eylem “işverenin haksız feshi” olarak kabul edilir.
1. Tek Taraflı Ücretsiz İzin “Eylemli Fesih” Sayılır
Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre, işverenin işçiye “yarından itibaren gelme, seni ücretsiz izne çıkardım” demesi veya süresiz olarak ücretsiz izne göndermesi, iş sözleşmesinin işveren tarafından eylemli olarak feshedildiği anlamına gelir. Çünkü işveren, işçiyi çalışmak istemesine rağmen işyerine kabul etmeyerek ve ücret ödemeyerek sözleşmenin esaslı unsurlarını ihlal etmiş olur.
İşveren, iş sözleşmesiyle veya iş sözleşmesinin eki niteliğindeki personel yönetmeliği ve benzeri kaynaklar ya da işyeri uygulamasıyla oluşan çalışma koşullarında esaslı bir değişikliği ancak durumu işçiye yazılı olarak bildirmek suretiyle yapabilir. Bu şekle uygun olarak yapılmayan ve işçi tarafından altı işgünü içinde yazılı olarak kabul edilmeyen değişiklikler işçiyi bağlamaz.
Ücretsiz izin uygulaması, çalışma koşullarında esaslı bir değişikliktir. Bu nedenle İş Kanunu Md. 22 uyarınca işçinin yazılı onayı şarttır. Onay alınmadan yapılan ücretsiz izin uygulaması geçersizdir.
2. İşçinin Hakları Nelerdir?
İşçinin onayı olmadan ücretsiz izne çıkarılması durumunda, işçi aşağıdaki hakları talep edebilir:
- Kıdem Tazminatı: İşveren tek taraflı ücretsiz izin vererek sözleşmeyi feshetmiş sayıldığı için, işçi 1 yıllık kıdemi varsa kıdem tazminatına hak kazanır.
- İhbar Tazminatı: İşveren tarafından yapılan fesih “haksız fesih” niteliğinde olduğundan ve ihbar süresi tanınmadığından, işçi ihbar tazminatı da talep edebilir.
- İşe İade Davası: İşçi, işyerinde 30’dan fazla çalışan varsa ve 6 aylık kıdemi bulunuyorsa, feshin geçersizliği ve işe iade davası açabilir. Mahkeme feshin geçersizliğine karar verirse işçi işe döner veya tazminatlarını alır.
3. Pandemi Dönemi İstisnası (Geçici Madde 10) – Sona Erdi
COVID-19 pandemisi süresince İş Kanunu’na eklenen Geçici 10. Madde ile işverenlere belirli bir süre için (30/06/2021 tarihine kadar uzatılmıştı) işçiyi tek taraflı ücretsiz izne çıkarma hakkı tanınmıştı. Bu dönemde işçinin rızası aranmıyor ve bu durum işçiye haklı fesih hakkı vermiyordu. Ancak bu geçici düzenleme sona ermiştir. Güncel durumda pandemi öncesi kurallar geçerlidir; yani işçinin onayı zorunludur.
4. İşçinin Onayı Nasıl Alınmalı?
Ücretsiz izin teklifi işveren tarafından işçiye yazılı olarak yapılmalı ve işçi bu teklifi 6 iş günü içinde yazılı olarak kabul etmelidir. İşçi suskun kalırsa, teklifi reddetmiş sayılır. İşçi baskı altında “ücretsiz izni kabul ediyorum” diye bir belge imzalarsa, irade fesadı (baskı, tehdit) olduğunu ispatlayarak bu onayın geçersiz olduğunu ileri sürebilir.
Sonuç
İşverenin “işler durgun, seni ücretsiz izne çıkarıyorum” deme yetkisi yoktur. Bu durum, işçinin rızası yoksa işten çıkarma (fesih) hükmündedir. Böyle bir durumla karşılaşan işçi, işyerini terk etmemeli, çalışmaya hazır olduğunu beyan etmeli ve noterden ihtarname çekerek işverenin bu haksız tutumunu belgelemeli, ardından kıdem ve ihbar tazminatlarını talep etmelidir.
