Gece Çalışmasında Fazla Mesai Olur mu?
İş hukukunda gece çalışması, işçinin biyolojik saati ve sosyal yaşamı üzerinde daha yıpratıcı etkileri olduğu için özel düzenlemelere tabi tutulmuştur. Bu düzenlemelerden en önemlisi, gece çalışmalarının süresi ve fazla mesai kavramı ile ilgilidir.
Gece Çalışması Süresi: 7.5 Saat Sınırı
4857 sayılı İş Kanunu’nun 69. maddesi, gece çalışmasını “en geç saat 20.00’de başlayarak en erken saat 06.00’ya kadar geçen ve her halde en fazla onbir saat süren dönem” olarak tanımlamış ve çok net bir yasak getirmiştir:
Madde 69/3 – İşçilerin gece çalışmaları yedibuçuk saati geçemez.
Haftalık 45 Saat Aşılmasa Bile Fazla Mesai Sayılır
Normal gündüz çalışmalarında fazla mesai oluşması için haftalık 45 saatin aşılması gerekirken, gece çalışmalarında kural farklıdır. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre:
Yargıtay Kuralı: Gece çalışmalarında haftalık 45 saatlik sınır aşılmamış olsa dahi, günlük 7.5 saati aşan her çalışma doğrudan fazla çalışma sayılır ve %50 zamlı ücret ödenmesini gerektirir.
Örneğin, bir işçi haftada sadece 3 gün gece vardiyasında çalışıyor ve her gece 10 saat çalışıyorsa (toplam 30 saat), haftalık 45 saati doldurmamış olsa bile, her gece için 2.5 saatten toplam 7.5 saat fazla mesai ücretine hak kazanır.
İstisnalar: Turizm, Güvenlik ve Sağlık Sektörü
6645 sayılı Kanun ile yapılan değişiklikle; turizm, özel güvenlik ve sağlık hizmeti yürütülen işlerde, işçinin yazılı onayının alınması şartıyla 7.5 saatin üzerinde gece çalışması yaptırılabilir. Bu sektörlerde çalışan işçiler için gece 7.5 saati aşan çalışmalar yasak değildir, ancak bu durumda da aşan kısımlar yine fazla mesai olarak ödenmelidir (haftalık 45 saati aşıp aşmadığına bakılarak).
Sonuç olarak; turizm, sağlık ve güvenlik hariç diğer tüm sektörlerde gece 7.5 saatten fazla çalıştırma yasağı mutlak olup, bu yasağa rağmen yapılan çalışmalar haftalık süreye bakılmaksızın fazla mesai olarak ücretlendirilir.
