Gece Çalışmasında Fazla Mesai Hesabı
İş Hukuku’nda gece çalışmaları, gündüz çalışmalarından farklı ve daha sıkı kurallara tabidir. En çok merak edilen konulardan biri, gece yapılan çalışmaların ne zaman “fazla mesai” sayılacağıdır.
1. Gece Çalışmasında 7.5 Saat Sınırı
İş Kanunu’nun 69. maddesi uyarınca gece çalışmaları günde 7.5 saati aşamaz. Bu sınır, gündüz çalışmalarındaki haftalık 45 saatlik sınırdan bağımsız bir “günlük” sınırdır.
2. Haftalık 45 Saat Aşılmasa Bile Fazla Mesai
Gece çalışmasının en önemli özelliği şudur: Bir işçi gece döneminde 7.5 saatin üzerinde çalıştırılırsa, haftalık toplam çalışma süresi 45 saati bulmasa bile, 7.5 saati aşan her dakika fazla çalışma (fazla mesai) sayılır.
- Örnek: Haftada 4 gün, gece 10’ar saat çalışan bir işçi toplamda 40 saat çalışmıştır. Normalde 45 saati aşmadığı için mesai almaması gerekirken, gece çalıştığı için her gün 2.5 saatten toplam 10 saat fazla mesai ücreti hak eder.
3. İstisnai Sektörlerde Durum
Turizm, özel güvenlik ve sağlık hizmetlerinde işçinin onayıyla gece 7.5 saatin üzerinde çalışılabilir. Ancak bu sektörlerde dahi gece 7.5 saati aşan süreler fazla mesai olarak değerlendirilir. Aradaki fark, bu sektörlerde 7.5 saati aşmanın “yasal bir ihlal” (idari para cezası sebebi) olmaması, ancak ücret bakımından yine “zamlı ödeme” gerektirmesidir.
4. Ara Dinlenmelerinin Etkisi
Gece çalışmasında da ara dinlenmeleri çalışma süresinden sayılmaz. Örneğin, akşam 20:00’de işe başlayıp sabah 06:00’da işi bırakan bir işçi (10 saat işyerinde), 1 saat mola kullanıyorsa fiilen 9 saat çalışmış sayılır. Bu durumda 1.5 saatlik (9 – 7.5) fazla mesai alacağı doğar.
Sonuç olarak; gece çalışan işçiler için mesai hesabı haftalık değil günlük bazda ve 7.5 saat üzerinden yapılmalıdır. Bu kurala uyulmaması işçi için haklı nedenle fesih sebebi oluşturur.
