Engelli ve Sağlık Engeli Olan İşçiler İçin Çalışma Kuralları
İş Kanunu ve İş Sağlığı ve Güvenliği Mevzuatı, hassas gruplar (engelliler, hamileler, yaşlılar vb.) için çalışma süreleri ve vardiya düzenlemeleri konusunda koruyucu hükümler getirmiştir. Bu kuralların ihlali doğrudan işçinin sağlığını tehdit eder ve ağır yaptırımları vardır.
1. Gece Çalışması Yasak Olan Gruplar
Kanun gereği aşağıdaki kişiler kesinlikle gece vardiyasında (20:00 – 06:00) çalıştırılamaz:
- Sağlık Engeli Olanlar: Gece çalışmasının sağlığını bozacağı hekim raporuyla belgelenen tüm işçiler.
- Hamile ve Emziren Kadınlar: Gebeliğin tespitiyle başlar, doğumdan sonraki 1 yıl boyunca devam eder.
- Çocuk İşçiler: 18 yaşını doldurmamış tüm çalışanlar.
2. Engelli İşçilerin Çalışma Süreleri
Engelli işçiler için İş Kanunu’nda genel bir “gece çalışması yasağı” yoktur. Ancak;
- Engelli işçinin engel durumu gece çalışmasına mani ise ve bu durum sağlık kurulu raporu ile belgelenmişse, işveren işçiyi sadece gündüz vardiyasında çalıştırmak zorundadır.
- Fazla Mesai: Engelli işçilere sağlıklarını riske atacak şekilde fazla mesai yaptırılamaz. Fazla mesai için işçinin yazılı onayı şarttır ve raporunda “fazla mesai yapamaz” ibaresi olan engelli işçi kesinlikle mesaiye bırakılamaz.
3. İSG ve Koruyucu Önlemler
Engelli çalışanların çalışma ortamı, onların engel durumlarına göre düzenlenmelidir. Bu düzenleme sadece fiziksel mekanla sınırlı olmayıp, mola sürelerinin sıklığı ve çalışma saatlerinin esnekliğini de kapsamalıdır.
4. Denetim ve Yaptırım
İş müfettişleri denetimlerinde, hassas grupların vardiya listelerini ve sağlık raporlarını öncelikle kontrol eder. Yasaklı saatlerde engelli veya raporlu işçi çalıştıran işverenlere, işçi başına yüksek tutarlı idari para cezaları uygulanır.
Sonuç olarak; engelli ve sağlık sorunu olan çalışanların çalışma saatleri belirlenirken “insan onuruna yakışır iş” ve “sağlığın korunması” ilkeleri esas alınmalıdır. Mevzuata aykırı her görevlendirme, işveren için yüksek tazminat riski taşır.
