Yüzde Usulü Ücret Nedir? (Md. 51)
Otel, lokanta, eğlence yerleri gibi hizmet sektörlerinde sıkça karşılaşılan bir ücret sistemi olan “yüzde usulü”, işçinin ücretinin işveren tarafından değil, dolaylı olarak müşteriler tarafından ödenmesine dayanır. Bu sistemde, müşterinin ödediği hesaba belirli bir oranda “servis ücreti” (kuver) eklenir ve toplanan bu paralar çalışanlara dağıtılır.
Yasal Dayanak ve İşleyiş
4857 sayılı İş Kanunu’nun 51. maddesi yüzde usulünü şöyle tanımlar:
Madde 51 – Otel, lokanta, eğlence yerleri ve benzeri yerler ile içki verilen ve hemen orada yenilip içilmesi için çeşitli yiyecek satan yerlerden “yüzde” usulünün uygulandığı müesseselerde işveren tarafından servis karşılığı veya başka isimlerle müşterilerin hesap pusulalarına “yüzde” eklenerek veya ayrı şekillerde alınan paralarla kendi isteği ile müşteri tarafından işverene bırakılan yahut da onun kontrolü altında bir araya toplanan paraları işveren işyerinde çalışan tüm işçilere eksiksiz olarak ödemek zorundadır.
Bu sisteme göre:
- İşveren, müşteriden tahsil ettiği servis ücretini (yüzdeleri) kendisi alamaz.
- Toplanan paralar, işyerindeki tüm çalışanlara (garson, komi, aşçı, bulaşıkçı vb.) puanlama sistemine göre dağıtılır.
- Bu dağıtım, işverenin ödemesi gereken ücret yerine geçer.
Asgari Ücret Garantisi
Yüzde usulü ile çalışan bir işçinin eline geçen aylık toplam para, o dönemki asgari ücretin altında kalamaz. Eğer toplanan yüzdelerden işçiye düşen pay asgari ücretin altında kalırsa, aradaki farkı işveren tamamlamak zorundadır.
Belgeleme Yükümlülüğü
İş Kanunu’nun 52. maddesine göre işveren, toplanan yüzdelerin genel toplamını gösteren bir belgeyi işçilerin seçtiği bir temsilciye vermekle yükümlüdür. Bu sayede şeffaflık sağlanır ve işçiler hak ettikleri payı alıp almadıklarını denetleyebilirler.
Kıdem Tazminatına Etkisi
Yüzde usulü çalışan işçilerin kıdem tazminatı hesaplanırken, son bir yıl içinde ödenen yüzdelerin ortalaması dikkate alınır. Ayrıca yemek ve yol parası gibi ek menfaatler de (varsa) bu hesaba dahil edilir.
