Zam Yapılmayan İşçinin Hakları
Enflasyonun yüksek olduğu dönemlerde ücretlere yapılacak zamlar çalışanlar için hayati önem taşır. Ancak beklentilerin aksine işveren tarafından zam yapılmaması veya çok düşük oranda zam yapılması durumunda işçinin ne gibi hakları olduğu sıklıkla sorulur.
Zam Yapmak Zorunlu mu?
Kural olarak işverenin, asgari ücretin üzerinde maaş alan işçilere her yıl zam yapma zorunluluğu yoktur. Asgari ücretin altında kalmamak şartıyla, işveren aynı maaşla işçiyi çalıştırmaya devam edebilir.
İşçinin Haklı Fesih Hakkı (Zam Nedeniyle)
Ancak bazı durumlarda zam yapılmaması, işçiye iş sözleşmesini haklı nedenle feshedip kıdem tazminatını alma hakkı verebilir:
- Sözleşmede Zam Maddesi Varsa: İş sözleşmesinde veya toplu iş sözleşmesinde “her yıl %X oranında zam yapılır” veya “enflasyon oranında artış yapılır” gibi bağlayıcı bir hüküm varsa, işveren bu zammı yapmak zorundadır. Yapmazsa, işçi “ücretin eksik ödenmesi” (İş Kanunu Md. 24/II-e) gerekçesiyle haklı fesih yapabilir.
- İşyeri Uygulaması Varsa: Sözleşmede yazmasa bile, işyerinde uzun yıllardır düzenli olarak ve tüm çalışanlara belirli oranlarda zam yapılıyorsa, bu durum “işyeri uygulaması” haline gelmiş olabilir. Bu durumda da işçi zam talep edebilir ve yapılmazsa haklı fesih yoluna gidebilir (Ancak bunun ispatı daha zordur).
- Eşitlik İlkesine Aykırılık: İşveren, aynı işi yapan ve benzer performansa sahip işçilerden birine zam yapıp diğerine yapmıyorsa veya farklı oranlarda yapıyorsa, bu durum “Eşit Davranma İlkesine” aykırılık teşkil eder. İşçi bu durumda hem aradaki ücret farkını hem de ayrımcılık tazminatını talep edebilir.
Zam Beklentisiyle İstifa
Yukarıdaki durumlar dışında, sadece “maaşım düşük kaldı” veya “zam yapılmadı” diyerek istifa eden işçi, haklı bir nedeni olmadığı için kıdem tazminatına hak kazanamaz. Bu nedenle istifa etmeden önce hukuki durumun iyi değerlendirilmesi gerekir.
