Haksızlık Yanılgısı: Kanunu Bilmemek Mazeret Sayılır mı?
Eski hukukta “Kanunu bilmemek mazeret sayılmaz” (Ignorantia juris non excusat) kuralı katı bir şekilde uygulanırdı. Ancak modern ceza hukukunda bu kural yumuşatılmıştır. Yeni Türk Ceza Kanunu, “Haksızlık Yanılgısı” kavramını getirerek, bazı durumlarda kanunu bilmemeyi mazeret olarak kabul etmiştir.
“İşlediği fiilin haksızlık oluşturduğu hususunda kaçınılmaz bir hataya düşen kişi, cezalandırılmaz.”
Kaçınılmaz Hata Nedir?
Her “ben bilmiyordum” diyeni affetmek mümkün değildir. Hatanın “kaçınılmaz” olması gerekir. Yani failin, bilgi düzeyi, eğitimi, sosyal çevresi ve olayın özellikleri dikkate alındığında, o fiilin suç olduğunu bilmesinin kendisinden beklenemeyeceği durumlar.
Örnek Olay 1 (Kaçınılabilir Hata – Ceza Var): Türkiye’de yaşayan bir vatandaş, “Ben uyuşturucu satmanın suç olduğunu bilmiyordum” derse, bu savunma kabul edilmez. Çünkü uyuşturucunun suç olduğunu herkes bilir veya bilmesi gerekir.
Örnek Olay 2 (Kaçınılmaz Hata – Ceza Yok): Almanya’da uzun yıllar yaşayan ve orada “otobanlarda hız sınırı olmadığını” bilen bir gurbetçi, Türkiye’ye ilk kez geldiğinde otobanda aşırı hız yapar. Tabelaları görememiş veya anlayamamıştır. Bu kişinin trafik kurallarını ihlal ettiğini (suç/kabahat işlediğini) bilmemesi, “kaçınılmaz bir hata” olarak değerlendirilebilir.
Turistlerin kendi ülkelerinde serbest olan bir şeyi (örneğin tarihi eser niteliğindeki bir taşı yerden alıp götürmek) Türkiye’de yapmaları ve bunun suç olduğunu bilmemeleri de sık karşılaşılan haksızlık yanılgısı örneklerindendir. Mahkemeler bu durumlarda genellikle ceza vermez.
