Ücret Alacaklarında Zamanaşımı Süresi
İş hukukunda “zamanaşımı”, bir hakkın talep edilebilir hale gelmesinden itibaren belirli bir süre içinde kullanılmaması durumunda, o hakkın dava yoluyla takip edilebilme niteliğini kaybetmesidir. İşçinin emeğinin karşılığı olan ücret alacakları için 4857 sayılı İş Kanunu özel bir süre öngörmüştür.
Beş Yıllık Genel Süre (Md. 32/son)
İş Kanunu’nun 32. maddesinin son fıkrası uyarınca; “Ücret alacaklarında zamanaşımı süresi beş yıldır.” Bu süre sadece temel maaşı değil, ücret niteliğindeki tüm ek ödemeleri kapsar:
- Aylık temel ücret (maaş),
- Fazla çalışma (mesai) ücretleri,
- Hafta tatili ve genel tatil ücretleri,
- Yıllık izin ücreti (sözleşme sona erdiğinde muaccel olur),
- Prim ve ikramiye alacakları.
Sürenin Başlangıcı ve “Muacceliyet”
Zamanaşımı süresi, alacağın ödenmesi gereken tarihten (muaccel olduğu andan) itibaren işlemeye başlar. Her aya ait ücret alacağı, o ayın sonunda (veya kararlaştırılan ödeme gününde) ayrı bir zamanaşımı süresine tabi olur. Dolayısıyla işçi, dava açtığı tarihten geriye dönük olarak sadece son 5 yıllık alacağını talep edebilir; daha eski dönemler zamanaşımı def’i ile karşılaşır.
Tazminatlarda Zamanaşımı (Yeni Düzenleme)
12.10.2017 tarihinde yürürlüğe giren 7036 sayılı Kanun ile yapılan değişiklikle (Ek Madde 3), tazminat alacakları da 5 yıllık süreye tabi tutulmuştur:
- Kıdem Tazminatı: 5 yıl.
- İhbar Tazminatı: 5 yıl.
- Kötüniyet Tazminatı: 5 yıl.
Geçiş Dönemi Notu: 12.10.2017 tarihinden önce sona eren iş sözleşmelerinde kıdem ve ihbar tazminatı için zamanaşımı süresi 10 yıldır. Bu tarihten sonraki fesihlerde ise 5 yıllık süre uygulanmaktadır.
Zamanaşımını Durduran ve Kesen Haller
- Durduran Haller: Arabuluculuk sürecinde geçen süreler zamanaşımını durdurur. Yani arabulucuda geçen gün kadar süre uzamış sayılır.
- Kesen Haller: Davanın açılması, icra takibi yapılması veya borcun işveren tarafından yazılı olarak kabul edilmesi (ikrar) zamanaşımını keser ve süreyi baştan başlatır.
Sonuç
Ücret alacaklarında 5 yıllık süre hak düşürücü değil, zamanaşımı süresidir. Bu, işverenin mahkemede bu durumu açıkça “def’i” olarak ileri sürmesi gerektiği anlamına gelir. Ancak hak kaybına uğramamak için işçilerin, özellikle uzun süreli çalışmalarda, alacaklarını biriktirmeden ve 5 yıllık sınırı aşmadan hukuki yollara başvurmaları hayati önem taşır.
