Şahısta Hata ve Hedefte Sapma (Aberratio Ictus) Farkı
Ceza hukukunda failin hedeflediği kişi ile zarar verdiği kişinin farklı olması sık karşılaşılan bir durumdur. Ancak bu durumun hukuki nitelendirmesi, olayın oluş şekline göre değişir.
Tabloyla Farklar
| Özellik | Şahısta Hata | Hedefte Sapma |
|---|---|---|
| Olayın Oluş Şekli | Fail, gördüğü kişiyi hedeflediği kişi zanneder. (Kimlikte yanılma) | Fail doğru kişiyi hedefler, ancak atış hatası veya başka bir nedenle başkasını vurur. (İcrada yanılma) |
| Ceza Sorumluluğu | Kastı etkilemez. “Bir insanı” öldürmek istemiştir ve “bir insanı” öldürmüştür. Tam ceza alır. | Failin kastı ve taksiri yarışır. Uygulamada genellikle “Olası Kast” veya “Kasten Teşebbüs + Taksirle Öldürme” tartışılır. |
1. Şahısta Hata (Error in Persona)
Fail, mağdurun kimliğinde yanılır. Ama sonucu bilerek ve isteyerek gerçekleştirir.
Örnek Olay: Ali, karanlıkta yürüyen kişiyi hasmı Veli zanneder ve ateş eder. Ölen kişi Veli değil, Ali’nin kardeşi çıkar.
Analiz: Ali, “bir insanı” kasten öldürmüştür. Ölenin kimliği, suçun “Kasten Öldürme” vasfını değiştirmez. Ali, kardeşini yanlışlıkla vurmuş olsa da, kasten öldürmeden (hatta kardeş olduğu için nitelikli halden) ceza alabilir (Hata hükümlerinin uygulanıp uygulanmayacağı tartışmalıdır ama genelde suçun maddi unsurunda hata olmadığı kabul edilir).
2. Hedefte Sapma (Aberratio Ictus)
Fail doğru kişiye nişan alır, ancak beceriksizliği veya rüzgar gibi bir nedenle mermi sapar ve yanındaki başka birini vurur.
Örnek Olay: Ali, Veli’ye nişan alır ve ateş eder. Mermi Veli’yi sıyırır (veya hiç değmez) ve arkasındaki Hasan’a isabet eder.
Analiz: Ali, Veli’yi öldürmek istemiştir (Kasten Öldürmeye Teşebbüs). Hasan’ın ölümü ise Ali’nin dikkatsizliği sonucudur (Taksirle Öldürme). TCK’ya göre bu durumda “Fikri İçtima” hükümleri uygulanır ve fail en ağır cezayı gerektiren suçtan sorumlu tutulur (Veya olası kast varsa ona göre hüküm kurulur).
Şahısta hata “göz yanılması”, hedefte sapma “el titremesi”dir.
