Mücbir Sebepler Nedeniyle Çalışılamayan Sürelerde Ücret
İş hukukunda “Mücbir Sebep”, işçinin veya işverenin iradesi dışında gelişen, önceden öngörülemeyen ve işin yapılmasını imkansız kılan olaylardır (Deprem, sel, salgın hastalık, sokağa çıkma yasakları vb.). Bu gibi durumlarda ücret ödeme yükümlülüğü İş Kanunu’nun 40. maddesiyle düzenlenmiştir.
1. İlk Bir Haftalık Süre: Yarım Ücret Kuralı
İş Kanunu’nun 24/III ve 25/III maddelerinde belirtilen zorunlayıcı (mücbir) sebepler dolayısıyla işin durması halinde;
- İşçinin işine gidemediği veya işverenin işi durdurduğu ilk bir hafta boyunca işçiye her gün için yarım ücret ödenmesi zorunludur.
- Bu kural, hem işçiden kaynaklanan hem de işverenden kaynaklanan (ancak tarafların kusuru olmayan) mücbir sebepler için geçerlidir.
2. Bir Haftadan Sonraki Süreç
Mücbir sebep bir haftadan fazla sürerse;
- İşverenin ücret ödeme borcu sona erer (iş sözleşmesi askıya alınmış sayılır).
- İşçi, bekleme süresi boyunca (isterse) iş sözleşmesini haklı nedenle feshedebilir.
- İşveren de bir haftayı aşan durumlarda fesihi gerçekleştirebilir.
3. Kıdem Tazminatı Hakkı
Mücbir sebep nedeniyle işin durması bir haftayı aşarsa ve taraflardan biri sözleşmeyi feshederse;
- İşçi, en az 1 yıllık kıdeme sahipse kıdem tazminatını alabilir.
- Ancak bu fesih türünde taraflar birbirlerinden ihbar tazminatı talep edemezler.
4. Telafi Çalışması İlişkisi
Mücbir sebeple işin durduğu ve ücretin (yarım veya tam) ödendiği hallerde işveren, işler normale döndüğünde 4 ay içinde telafi çalışması (Md. 64) yaptırabilir. Bu durumda işçiye ayrıca bir mesai ücreti ödenmez.
Sonuç olarak; mücbir sebeplerde yasa, yükü işçi ve işveren arasında paylaştırmıştır. İlk hafta için ödenen yarım ücret, işçinin tamamen gelirsiz kalmasını önleyen sosyal bir korumadır.
