Kanun Dışı Grev ve Lokavt Nedir? Hangi Eylemler Yasaktır?
İş hukukunda grev ve lokavt hakkı, ancak yasada belirtilen şartlar dahilinde kullanıldığında “kanuni” kabul edilir. Bu şartların herhangi birinin ihlali, eylemi “kanun dışı” hale getirir ve taraflar için ağır yaptırımları beraberinde getirir. 6356 sayılı Kanun’un 70. maddesi bu kavramları açıkça tanımlamıştır.
1. Kanun Dışı Grev Tanımı
Şu durumlarda gerçekleştirilen iş bırakma eylemleri “Kanun Dışı Grev” sayılır:
- Usul Hataları: Toplu iş uyuşmazlığı süreci (arabuluculuk vb.) tamamlanmadan veya yasal bildirim sürelerine (6 iş günü) uyulmadan yapılan grevler.
- Yasak Kapsamındaki İşler: Kanunen grev yapılması yasak olan işyerlerinde (Örn: Hastaneler, itfaiye, can ve mal kurtarma işleri) yapılan grevler.
- Siyasi Amaçlı Grevler: İşçilerin çalışma şartlarını iyileştirmek yerine, siyasi bir karar aldırmak veya genel politikaları protesto etmek amacıyla yapılan grevler.
- Dayanışma Grevleri: Kendi işyeriyle ilgili bir uyuşmazlık olmaksızın, sadece başka işyerindeki işçilere destek olmak amacıyla yapılan grevler (Türk hukukunda yasaktır).
6356 Sayılı Kanun Madde 70/1: “Kanuni şartlar gerçekleşmeden yapılan grev kanun dışıdır.”
2. Kanun Dışı Lokavt Tanımı
İşverenin, kanuni bir grev kararı ilan edilmeksizin veya yasal prosedürlere uymadan işçileri topluca işten uzaklaştırması Kanun Dışı Lokavt olarak tanımlanır.
Lokavtın sadece sendikal örgütlenmeyi kırmak veya toplu iş sözleşmesi görüşmelerini sabote etmek amacıyla yapılması da onu kanun dışı kılar.
3. “Mesleki Amaç” Kriteri
Grev ve lokavtın meşru sayılabilmesi için temel şart “mesleki amaç” taşımasıdır. Yani eylemin hedefi; ücret artışı, çalışma saatlerinin düzenlenmesi veya yan hakların iyileştirilmesi gibi doğrudan iş hayatına dair bir kazanım olmalıdır.
4. Yavaşlatma ve Verim Düşürme Eylemleri
Tamamen iş bırakma olmasa dahi; “işi yavaşlatma”, “verimi düşürme” veya “işyerini işgal etme” gibi eylemler de kanuni grev prosedürüne dayanmadığı sürece kanun dışı grev hükümleri kapsamında değerlendirilir ve yaptırıma tabidir.
5. Kararın Tespiti
Bir eylemin kanun dışı olup olmadığına dair uyuşmazlıklarda taraflar iş mahkemesine başvurabilir. Mahkeme, eylemin kanuni şartlara uygunluğunu ivedilikle inceler.
Sonuç olarak; grev ve lokavt hakları, yasal birer prosedür zinciridir. Bu zincirin bir halkasının kopması, eylemin tüm hukuki korumasını kaybetmesine ve “kanun dışı” olarak damgalanmasına yol açar.
