İhmali Suç Nedir? Yapılması Gerekenin Yapılmaması
Ceza hukukunda suç işlemek için her zaman bir şeyleri “yapmak” gerekmez; bazen hiçbir şey “yapmamak” da suç olabilir. İşte buna İhmali Suç denir. İhmali suç, kanunun emrettiği bir davranışı yapmamaktır. Kanun size “Yap!” der, siz yapmazsanız suç işlersiniz.
Emredici Normlar ve İhmal
Hukuk kuralları genellikle “Yasaklayıcı”dır (Öldürme, Çalma). Ancak bazı kurallar “Emredici”dir (Yardım et, Bildir). İhmali suçlarda fail, işte bu emredici normlara uymaz ve pasif kalır.
İhmali Suçun Türleri
İhmali suçlar ikiye ayrılır:
- Gerçek (Saf) İhmali Suçlar: Kanun tipinde açıkça “yapmamak” suç olarak tanımlanmıştır. Burada bir sonucun (ölüm, yaralanma) doğmasına gerek yoktur. Sadece hareketin yapılmaması yeterlidir.
- Örnek: Suçu yetkili makamlara bildirmemek (TCK m.278).
- Örnek: Yardım veya bildirim yükümlülüğünün yerine getirilmemesi (TCK m.98). (Yaralı birini görüp 112’yi aramadan geçip gitmek.)
- Görünüşte İhmali Suçlar (İhmal Suretiyle İcra): Burada kanun “yapmamayı” değil, “sonucu” yasaklar (Örneğin öldürmeyi yasaklar). Ancak fail, yapması gereken bir şeyi yapmayarak (ihmalle) bu sonuca neden olur.
Örnek Senaryo: Sorumluluk Sınırı
Olay: Yolda yürüyen bir vatandaş, kalp krizi geçiren birini görür.
Durum 1: Vatandaş hiçbir şey yapmadan yoluna devam eder ve adam ölür. Vatandaşın sorumluluğu nedir?
Cevap: Vatandaşın adamı kurtarma gibi özel bir görevi (garantörlüğü) yoktur. Sadece genel vatandaşlık görevi olan “yardım çağırma” yükümlülüğü vardır. Bunu yapmadığı için “Yardım veya bildirim yükümlülüğünün yerine getirilmemesi” suçundan (hafif bir ceza ile) yargılanır. Adamın ölümünden (Kasten öldürmeden) sorumlu tutulamaz.
Durum 2: Kalp krizi geçiren kişi, o vatandaşın bakmakla yükümlü olduğu hasta babası olsaydı?
Cevap: O zaman durum değişir. Evlat, babasına bakmakla yükümlüdür (Garantördür). İlacını vermeyerek ölümüne neden olursa, “İhmal Suretiyle Kasten Öldürme” suçundan (ağır bir ceza ile) yargılanır.
Görüldüğü gibi, “bir şey yapmamak” bazen basit bir kabahat, bazen de bir cinayet kadar ağır bir suç olabilir. Hukuk, kişinin üzerindeki sorumluluğa (yükümlülüğe) bakar.
