Hata (Yanılma) Nedir? Ceza Hukukunda Hata Halleri
İnsan “beşerdir, şaşar”. Ceza hukuku da insanın bu yanılma payını göz ardı etmez. Fail, işlediği fiilin suç olduğunu bilmiyorsa veya fiilin maddi unsurlarında yanılıyorsa, bu durum onun kusurunu (ceza sorumluluğunu) etkiler.
Hata Türleri
Türk Ceza Kanunu’nda hata, temel olarak ikiye ayrılır:
- Suçun Maddi Unsurlarında Hata: Failin eylemin niteliğinde yanılmasıdır. (Ava çıktığında çalının arkasındakini ayı zannedip ateş ederken, aslında arkadaşını vurması).
- Hukuka Aykırılıkta Hata (Haksızlık Yanılgısı): Failin yaptığı eylemin suç olduğunu bilmemesidir. (Kanunu bilmemek mazeret sayılmaz kuralının istisnası).
Kastı Kaldıran Hata
Fail, suçun maddi unsurlarında hataya düşerse, kasten hareket etmiş sayılmaz. Çünkü kast için “bilme” gerekir; hata varsa bilme yoktur. Bu durumda fail, kasten işlenen suçtan ceza almaz. Ancak hatasında “taksir” (dikkatsizlik) varsa, taksirli suçtan ceza alır.
Örnek: Ali, vestiyerden kendi paltosu zannederek (yanlışlıkla) Veli’nin paltosunu alıp gider. Ali “Hırsızlık” suçunu işlemiş midir? Hayır. Çünkü hırsızlık için “başkasının malını” aldığını bilmesi gerekir. Ali kendi malını aldığını zannetmiştir. Kastı yoktur, dolayısıyla hırsızlık suçu oluşmaz. (Taksirle hırsızlık diye bir suç da olmadığı için ceza almaz.)
