Geçici İş İlişkisi ve Kiralık İşçi Uygulaması
Halk arasında “kiralık işçi” olarak da bilinen geçici iş ilişkisi, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 7. maddesinde düzenlenmiştir. Bu sistemde işçi, kendi işvereni tarafından belirli bir işi yapmak üzere geçici olarak başka bir işverene devredilir.
1. Geçici İş İlişkisinin İki Temel Türü
Kanunumuza göre bu ilişki iki farklı şekilde kurulabilir:
- Holding İçi Devir: İşçinin, yazılı rızası alınmak kaydıyla, bağlı bulunduğu holding veya şirketler topluluğu içindeki başka bir işyerinde görevlendirilmesi.
- Özel İstihdam Büroları Aracılığıyla: İşverenin, İş-Kur tarafından yetkilendirilmiş bir bürodan işçi “kiralaması”. Burada asıl işveren istihdam bürosudur.
2. Hangi Durumlarda Geçici İşçi Çalıştırılabilir?
Özel istihdam büroları üzerinden geçici iş ilişkisi ancak şu hallerde kurulabilir:
- Doğum izni veya askerlik nedeniyle işten ayrılan işçinin yerine,
- Mevsimlik tarım işlerinde,
- İşletmenin iş hacminin öngörülemez şekilde artması durumunda (en fazla 4+4 ay),
- Ev hizmetlerinde.
İş Kanunu Madde 7: “Geçici iş ilişkisi kurulan işçi, iş görme edimini yerine getirmekle yükümlü olduğu geçici işverene karşı bağlılık borcuyla, geçici işveren de işçiye talimat verme yetkisiyle donatılmıştır.”
3. İşçinin Hakları ve Sorumluluklar
Geçici iş ilişkisinde tarafların sorumlulukları şöyledir:
- Ücret: İşçinin ücretini asıl işvereni (istihdam bürosu) öder. Ancak geçici işveren, büronun ödeme yapmadığını görürse, işçinin alacağını büroya yapacağı ödemeden keserek doğrudan işçiye ödeyebilir.
- İş Sağlığı ve Güvenliği: İşçinin fiilen çalıştığı “geçici işveren”, iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini almakla bizzat yükümlüdür.
- Eşitlik İlkesi: Geçici işçiye, aynı işi yapan emsal işçiden daha düşük ücret veya yan hak verilemez.
Yasak Halleri: Toplu işçi çıkarılan işyerlerinde 6 ay süreyle, grev ve lokavt uygulanan işyerlerinde ise uygulama süresince geçici iş ilişkisi kurulamaz.
4. Süre Sınırı
İş hacminin artması gibi nedenlerle kurulan ilişkiler en fazla 4 ay sürebilir ve en fazla iki kez yenilenebilir. Süre bittikten sonra aynı iş için 6 ay geçmeden yeniden geçici işçi alınamaz.
Sonuç olarak; geçici iş ilişkisi işletmelere esneklik sağlarken, işçinin sömürülmesini engellemek adına katı süre ve konu sınırlarına tabi tutulmuştur. Kurallara uyulmaması durumunda, işçi başından beri geçici işverenin daimi işçisi sayılabilir.
