Fazla Mesai İçin İşçinin Onayı Gerekli mi?

Fazla çalışma, işçinin yasal çalışma sürelerinin üzerinde çalıştırılması anlamına gelir ve işçinin dinlenme hakkını doğrudan etkiler. Bu nedenle iş hukukunda fazla çalışma, işverenin tek taraflı emriyle değil, ancak işçinin rızası (onayı) ile yapılabilir.

Yasal Zorunluluk: Onay Şartı

4857 sayılı İş Kanunu’nun 41. maddesinin yedinci fıkrası, onay şartını açıkça düzenlemiştir:

Bu hükümden anlaşılması gereken şudur: İşveren, işçiyi fazla mesaiye zorlayamaz. İşçi, fazla mesai yapmak istemezse, işveren bu nedenle işçiyi işten çıkaramaz veya disiplin cezası veremez. İşçinin onayı olmadan yapılan fazla çalışma dayatmaları hukuka aykırıdır ve işçiye haklı nedenle derhal fesih hakkı verir.

Onay Nasıl ve Ne Zaman Alınır?

Fazla çalışma onayının alınma şekli ve zamanı, ilgili yönetmelik ve Yargıtay kararları ile şekillenmiştir:

• Yazılı Olmalı: Onayın yazılı olarak alınması ispat açısından şarttır.
• İşe Girerken Alınabilir: İş sözleşmesinde “işçi gerektiğinde fazla çalışma yapmayı kabul eder” şeklinde bir hüküm bulunması, işçinin baştan onay verdiği anlamına gelir.
• Her Yıl Yenilenme Şartı Kaldırıldı: Eskiden fazla çalışma onayının her yılbaşında yazılı olarak yenilenmesi gerekiyordu. Ancak 25.08.2017 tarihinde yapılan yönetmelik değişikliği ile bu zorunluluk kaldırılmıştır. Artık iş sözleşmesi yapılırken veya ihtiyaç duyulduğunda bir kez alınan yazılı onay, işçi geri almadığı sürece geçerliliğini korur.

Onayın Geri Alınması

İşçi, daha önce verdiği fazla çalışma onayını dilediği zaman geri alabilir. Yönetmeliğe göre, işçi bu durumu işverene 30 gün önceden yazılı olarak bildirmelidir.

Zorunlu ve Olağanüstü Hallerde Onay Gerekmez

Bazı istisnai durumlarda işçinin onayı aranmaz ve işçi fazla çalışma yapmak zorundadır:

1. Zorunlu Nedenler (Md. 42): Arıza, makine bozulması gibi üretimi durduran veya tehlikeye sokan acil durumlarda.
2. Olağanüstü Haller (Md. 43): Seferberlik gibi durumlarda yurt savunması gerekleri için.