Asgari Ücret Nedir ve Nasıl Belirlenir?
Asgari ücret; işçilere bir normal çalışma günü karşılığı ödenen, işçinin gıda, konut, giyim, sağlık, ulaşım ve kültür gibi zorunlu ihtiyaçlarını günün fiyatları üzerinden asgari düzeyde karşılamasına yetecek ücreti ifade eder. İş hukukunda ücretin “alt sınırı” olarak kabul edilen asgari ücret, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 39. maddesi ile güvence altına alınmıştır.
Asgari Ücretin Temel Nitelikleri
- Mutlak Alt Sınırdır: İş sözleşmesiyle veya toplu iş sözleşmesiyle asgari ücretin altında bir rakam kararlaştırılamaz. Bu yöndeki hükümler geçersizdir.
- Genel Kapsamlıdır: İş Kanunu kapsamında olan veya olmayan, bir iş sözleşmesine dayanarak çalışan tüm işçiler için zorunludur.
- Bölünemezlik İlkesi: Asgari ücret, işçinin yaşına veya cinsiyetine bakılmaksızın tüm çalışanlar için tek bir tutar olarak uygulanır.
Asgari Ücret Tespit Komisyonu ve Süreç
Asgari ücret, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bünyesinde kurulan Asgari Ücret Tespit Komisyonu tarafından belirlenir. Komisyonun yapısı şöyledir:
- Hükümet Temsilcileri: 5 üye.
- İşçi Temsilcileri (En fazla üyeye sahip konfederasyon – TÜRK-İŞ): 5 üye.
- İşveren Temsilcileri (En fazla üyeye sahip konfederasyon – TİSK): 5 üye.
Karar Alma: Komisyon en az 10 üyenin katılımıyla toplanır ve salt çoğunlukla karar verir. Oyların eşitliği halinde Başkanın (Bakanlığın) oyu belirleyici olur. Komisyon kararları kesindir ve Resmi Gazete’de yayımlandığı tarihten itibaren yürürlüğe girer.
Vergi Muafiyeti ve Kesintiler
01.01.2022 tarihinden itibaren yapılan yasal düzenleme ile asgari ücret üzerinden alınan Gelir Vergisi ve Damga Vergisi tamamen kaldırılmıştır. Bu düzenleme sadece asgari ücretlileri değil, tüm çalışanların maaşlarının asgari ücrete kadar olan kısmını vergi dışı bırakmıştır. Mevcut durumda asgari ücretten sadece;
- %14 SGK İşçi Payı,
- %1 İşsizlik Sigortası İşçi Payı kesilmektedir.
Yaptırımlar (Md. 102/a)
İşçiye asgari ücretin altında ödeme yapan veya noksan ödeyen işverenlere, İş Kanunu Md. 102/a uyarınca çalıştığı her işçi ve her ay için idari para cezası uygulanır. Ayrıca işçi, aradaki farkı 5 yıllık zamanaşımı süresi içinde her zaman talep edebilir ve bu durum işçi için haklı nedenle fesih sebebidir.
Sonuç
Asgari ücret, emeğin korunması için belirlenmiş bir “yaşam eşiği”dir. İşverenlerin maliyet düşürme amacıyla bu sınırın altına inmesi hukuken mümkün değildir. Devletin sağladığı vergi muafiyeti ve asgari ücret desteği gibi teşvikler, işverenin üzerindeki yükü azaltırken işçinin net gelirini korumayı hedefler. Tüm iş ilişkileri, ilan edilen bu güncel rakamlar üzerinden revize edilmelidir.
