Asgari Ücretin Altında Maaş Ödenmesi Suç mudur?
Asgari ücret, devletin belirlediği ve işverenlerin işçilerine ödemekle yükümlü olduğu en düşük ücret sınırıdır. Bu sınırın altında ücret ödenmesi, hem iş hukuku hem de idare hukuku açısından çeşitli yaptırımlara tabidir. Halk arasında “suç” olarak nitelendirilse de, hukuk tekniği açısından bu eylem Türk Ceza Kanunu kapsamında bir hapis cezasını gerektiren bir suç değil, idari para cezasını gerektiren bir kabahattir.
Hukuki Yaptırımlar ve İdari Para Cezası
4857 sayılı İş Kanunu’nun 39. maddesine göre asgari ücretin altında ücret ödenmesi yasaktır. Bu yasağa uymayan işverenler hakkında İş Kanunu’nun 102. maddesi uyarınca idari işlem uygulanır:
Madde 102/1-a – 39 uncu maddesinde belirtilen komisyonun belirlediği asgari ücreti işçiye ödemeyen veya noksan ödeyen işveren veya işveren vekiline bu durumda olan her işçi ve her ay için idari para cezası verilir.
Bu ceza miktarı her yıl yeniden değerleme oranına göre artırılmaktadır. Önemli olan husus, cezanın tek bir seferlik değil, ihlalin devam ettiği her ay ve mağdur olan her işçi için ayrı ayrı kesilmesidir. Bu durum, toplu ihlallerde işverenler için çok ciddi mali külfetler doğurabilir.
İşçinin Hakları Nelerdir?
Asgari ücretin altında maaş alan veya bordroda asgari ücret gösterilip fiilen daha az ödeme alan işçilerin sahip olduğu yasal haklar şunlardır:
- Haklı Nedenle Fesih Hakkı: İşçi, İş Kanunu’nun 24/II-e maddesi uyarınca “ücretin kanun hükümleri veya sözleşme şartlarına uygun hesap edilmemesi veya ödenmemesi” nedeniyle iş sözleşmesini derhal ve haklı nedenle feshedebilir.
- Kıdem Tazminatı: Haklı nedenle fesih yapan işçi, 1 yıllık kıdem şartını doldurmuşsa kıdem tazminatına hak kazanır.
- Ücret Farkı Alacağı: İşçi, geriye dönük olarak 5 yıllık zamanaşımı süresi içinde eksik ödenen ücret farklarını faiziyle birlikte talep edebilir.
- SGK Primlerinin Tamamlanması: İşçi, eksik bildirilen SGK primlerinin tamamlanması için hizmet tespit davası açabilir veya SGK’ya şikayette bulunabilir.
Yargıtay Uygulaması
Yargıtay yerleşik içtihatlarına göre; işçiye asgari ücretin altında ödeme yapıldığına dair iddialarda, işçinin imzasını taşıyan bordrolar olsa dahi, eğer ödenen miktar hayatın olağan akışına aykırı ise (örneğin nitelikli bir ustaya vasıfsız işçi ücreti ödenmesi gibi) mahkemece araştırma yapılmalıdır. Ancak bordroda işçinin ihtirazi kayıtsız imzası varsa ve ödemeler banka kanalıyla yapılmışsa ispat yükü işçidedir.
Kısmi Süreli (Part-Time) Çalışmada Durum
Kısmi süreli çalışan işçiler için asgari ücretin altında ödeme yapılması mümkündür, ancak bu bir “eksik ödeme” değil, “orantılı ödeme”dir. İşçi kaç saat çalışmışsa, saatlik asgari ücret üzerinden o kadar ücret alır. Ancak tam zamanlı çalıştırıp part-time göstermek ve buna göre eksik ücret ödemek yine yasalara aykırıdır.
Özetle; asgari ücretin altında maaş ödemek hapis cezasını gerektiren bir adli suç olmamakla birlikte, ağır idari para cezaları ve tazminat yükümlülükleri doğuran hukuka aykırı bir eylemdir.
