Ücretsiz İzin Uygulaması ve İşçinin Rızası
Ücretsiz izin, iş sözleşmesinin askıya alındığı, işçinin iş görme borcunun ve işverenin ücret ödeme borcunun geçici olarak durduğu bir dönemdir. Bu uygulama, istisnai durumlar hariç, tamamen tarafların karşılıklı rızasına dayanmalıdır.
1. Rıza Şartı ve Geçerlilik
İş Kanunu’nda genel bir “ücretsiz izin” düzenlemesi yoktur. Bu nedenle ücretsiz izin uygulaması, iş sözleşmesinin şartlarında esaslı bir değişiklik kabul edilir. İşverenin tek taraflı ücretsiz izin kararı alması hukuken geçersizdir; mutlaka işçinin yazılı onayı alınmalıdır.
2. İşçinin Rızası Olmadan Yapılan Uygulama
İşçinin onayı alınmadan “seni ücretsiz izne çıkardım” denilmesi, haksız fesih veya işverenin temerrüdü sonuçlarını doğurur:
- İşçi, bu durumu haklı fesih nedeni sayarak işten ayrılabilir ve kıdem tazminatını talep edebilir.
- Veya işçi işe gitmeye hazır olduğunu bildirerek, çalıştırılmadığı sürelerin ücretini talep edebilir.
3. Kanuni Ücretsiz İzin Hakları
Bazı durumlarda işçinin talebi halinde işverenin ücretsiz izin verme zorunluluğu vardır:
- Doğum sonrası isteğe bağlı 6 aya kadar ücretsiz izin,
- Yıllık izin kullanılırken, iznini uzak bir yerde geçirecek işçiye verilen 4 güne kadar ücretsiz yol izni.
4. Sigortalılık Durumu
Ücretsiz izin süresince işçi adına SGK primi ödenmez. Ancak işçinin genel sağlık sigortasından (GSS) yararlanma hakları, iznin süresine ve nedenine bağlı olarak belirli sınırlar dahilinde devam edebilir.
Sonuç olarak; ücretsiz izin bir “zorunluluk” değil, bir “mutabakat” meselesidir. Ekonomik daralma gerekçesiyle işçilerin rızası dışında ücretsiz izne çıkarılması yasal değildir ve işçi lehine tazminat hakları doğurur.
