Ücretin Haczedilmesi ve Haciz Oranı (1/4 Kuralı)
İşçinin borçları nedeniyle maaşına haciz konulması, sık karşılaşılan hukuki bir durumdur. Ancak devlet, işçinin ve ailesinin yaşamını sürdürebilmesi için ücrete tam koruma sağlamış ve haczedilebilecek miktara yasal bir sınır getirmiştir. Bu sınır halk arasında “dörtte bir kuralı” olarak bilinir.
Yasal Dayanak: İş Kanunu Madde 35
4857 sayılı İş Kanunu’nun 35. maddesi, ücret haczi konusunda emredici bir hüküm getirmiştir:
Madde 35 – İşçilerin aylık ücretlerinin dörtte birinden fazlası haczedilemez veya başkasına devir ve temlik olunamaz. Ancak, işçinin bakmak zorunda olduğu aile üyeleri için hakim tarafından takdir edilecek miktar bu paraya dahil değildir. Nafaka borcu alacaklılarının hakları saklıdır.
1/4 Kuralı Nasıl Uygulanır?
İşçinin maaşına haciz geldiğinde, işveren (veya muhasebe birimi) işçinin net ücretinin sadece 1/4’ünü (yüzde 25’ini) keserek icra dairesine yatırmak zorundadır. Geriye kalan 3/4’lük kısım işçiye ödenmeye devam eder.
Örnek: Net maaşı 20.000 TL olan bir işçinin maaşında haciz varsa, işveren en fazla 5.000 TL kesinti yapabilir. Kalan 15.000 TL işçiye ödenir.
İşçinin Onayı (Muvafakat) Durumu
İş Kanunu Md. 35’teki bu sınır emredicidir. Ancak İcra ve İflas Kanunu’na göre, işçi haciz işlemi başladıktan sonra (haciz müzekkeresi tebliğ edildikten sonra) kendi rızasıyla maaşının 1/4’ünden fazlasının kesilmesine (muvafakat) onay verebilir. Hacizden önce verilen muvafakatler geçersizdir.
Birden Fazla Haciz Varsa Ne Olur?
İşçinin birden fazla borcu nedeniyle maaşında birden fazla haciz sırası varsa:
- Hacizler icra dairesinden geliş tarihine göre sıraya konulur.
- Sadece ilk sıradaki haciz için 1/4 kesinti yapılır.
- İlk borç bitmeden ikinci sıradaki haciz için kesinti yapılamaz.
- İşçinin maaşından aynı anda iki ayrı icra dosyası için (nafaka hariç) kesinti yapılamaz.
Nafaka Borcu İstisnası
Kanun, nafaka borçlarını bu genel kuralın dışında tutmuştur. Nafaka (tedbir, yoksulluk veya iştirak nafakası), işçinin ve ailesinin geçimi için hayati öneme sahip olduğundan:
- Aylık işleyen nafaka borcunun tamamı, 1/4 sınırına bakılmaksızın maaştan kesilir.
- Nafaka kesintisi yapıldıktan sonra kalan maaşın 1/4’ü, diğer adi borçlar (kredi kartı, senet vb.) için haczedilebilir.
- Yani nafaka alacaklısı her zaman önceliklidir.
Fazla Mesai ve İkramiyelerin Haczi
Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre; maaş dışındaki fazla mesai, prim, ikramiye ve sosyal yardımlar da “ücret” niteliğindedir ve bunlar da 1/4 oranında haczedilebilir. Ancak ihbar ve kıdem tazminatları “ücret” değil “tazminat” olduğu için, bunların tamamı borca karşılık haczedilebilir.
