Haftalık 45 Saati Aşan Çalışmaların Ücreti
İş hukukunda haftalık yasal çalışma süresi olan 45 saatin üzerinde yapılan çalışmalar “fazla çalışma” olarak kabul edilir. Bu çalışmalar, işçinin normal mesaisinden daha fazla efor sarf etmesi ve dinlenme zamanından feragat etmesi anlamına geldiği için, normal ücrete göre zamlı olarak ödenir.
Ücretin Hesaplanması (Yüzde 50 Zamlı)
4857 sayılı İş Kanunu’nun 41. maddesinin ikinci fıkrası, fazla çalışma ücretinin oranını belirlemiştir:
Madde 41/2 – Her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde elli yükseltilmesi suretiyle ödenir.
Yani işçinin saatlik ücreti ne ise, 45 saati aşan her bir saatlik çalışma için bu ücretin 1.5 katı (kendisi + yarısı) ödenir.
Hesaplama Örneği
Bir işçinin aylık brüt ücretinin 22.500 TL olduğunu varsayalım. Fazla mesai ücreti şu şekilde hesaplanır:
- Saatlik Ücretin Bulunması: İş Kanunu’na göre aylık çalışma süresi 225 saat olarak kabul edilir.
22.500 TL / 225 = 100 TL (Normal saatlik ücret) - Fazla Mesai Saat Ücreti: Normal saat ücreti %50 artırılır.
100 TL + (100 TL x %50) = 150 TL (Bir saatlik fazla mesai ücreti) - Toplam Tutar: İşçi o hafta 5 saat fazla mesai yapmışsa;
5 saat x 150 TL = 750 TL fazla mesai ücreti alır.
Maktu Ücret ve Fazla Mesai
Bazı iş sözleşmelerinde “fazla mesailer ücrete dahildir” şeklinde hükümler bulunabilir. Yargıtay kararlarına göre, bu hükmün geçerli olabilmesi için yıllık 270 saate kadar olan fazla çalışmaların ücretin içinde olduğu kabul edilir. Ancak bu durumda işçinin asıl ücretinin asgari ücretin üzerinde olması şarttır. Asgari ücretle çalışan bir işçinin ücretine fazla mesailer dahil edilemez.
İspat Yükü
Fazla çalışma yaptığını iddia eden işçi, bu iddiasını ispatla yükümlüdür (Bordro, puantaj, işyeri kayıtları, tanık vb.). Eğer bordroda fazla mesai tahakkuku yoksa ve işçi bordroyu ihtirazi kayıtsız imzalamışsa, fazla çalışma yaptığını sadece yazılı delille ispatlayabilir, tanık dinletemez.
