Fazla Sürelerle Çalışma Nedir ve Ücreti? (%25)
İş hukukunda sıklıkla birbirine karıştırılan “fazla çalışma” ve “fazla sürelerle çalışma” kavramları, hukuki sonuçları ve ücretlendirilmesi bakımından farklıdır. Bu ayrım, haftalık çalışma süresinin 45 saatin altında belirlendiği iş sözleşmelerinde önem kazanır.
Fazla Sürelerle Çalışma Tanımı
4857 sayılı İş Kanunu’nun 41. maddesinin üçüncü fıkrasına göre:
Madde 41/3 – Haftalık çalışma süresinin sözleşmelerle kırkbeş saatin altında belirlendiği durumlarda… ortalama haftalık çalışma süresini aşan ve kırkbeş saate kadar yapılan çalışmalar fazla sürelerle çalışmalardır.
Yani, iş sözleşmesinde haftalık çalışma süresi örneğin 40 saat olarak belirlenmişse; işçinin 40 saat ile 45 saat arasındaki 5 saatlik çalışması “fazla sürelerle çalışma” olur. 45 saati aşan her çalışma ise “fazla çalışma” (fazla mesai) olur.
Ücret Oranı: Yüzde 25 Zamlı
Fazla sürelerle çalışma ücreti, normal fazla mesaiye (%50) göre daha düşük bir oranda zamlı ödenir. Kanun bu oranı şöyle belirlemiştir:
Madde 41/3 (devamı) – Fazla sürelerle çalışmalarda, her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde yirmibeş yükseltilmesiyle ödenir.
Katsayı ile Hesaplama: 1.25 Katı
Pratik hesaplamada, fazla sürelerle çalışma ücreti normal saatlik ücretin 1.25 katı olarak hesaplanır.
Örnek Olay: Haftalık çalışma süresi 40 saat olan bir işyerinde, işçinin saatlik ücreti 100 TL’dir. İşçi o hafta 48 saat çalışmıştır.
1. Adım (40-45 Saat Arası): 5 saatlik “fazla sürelerle çalışma” vardır. Ücreti: 100 TL x 1.25 x 5 Saat = 625 TL
2. Adım (45 Saat Üstü): 3 saatlik (48-45) “fazla çalışma” vardır. Ücreti: 100 TL x 1.50 x 3 Saat = 450 TL
Toplam Ek Ödeme: 625 + 450 = 1.075 TL
Serbest Zaman Kullanımı
İşçi, fazla sürelerle çalışma karşılığında ücret yerine serbest zaman kullanmak isterse; her bir saatlik çalışması karşılığında 1 saat 15 dakika (1.25 saat) serbest zaman kullanabilir.
