Banka Promosyonlarının Hukuki Akıbeti ve İşçi Hakları
İşverenlerin maaş ödemelerini belirli bir banka üzerinden yapma karşılığında bankadan aldıkları “promosyon” bedelleri, son yıllarda iş hayatının en çok tartışılan konularından biri haline gelmiştir. Bu bedellerin işçiye mi yoksa işverene mi ait olduğu konusu, kamu ve özel sektör bazında farklılık göstermektedir.
1. Kamu Sektöründe Durum (Zorunluluk)
Kamu kurumlarında çalışan memurlar ve işçiler için durum oldukça nettir. Başbakanlık tarafından yayımlanan genelgeler (2007/21 ve 2010/17 sayılı) uyarınca;
- Bankalarla yapılan protokoller sonucu alınan promosyonların tamamı doğrudan çalışanlara ödenmek zorundadır.
- Kamu idareleri bu parayı kendi bütçelerine gelir kaydedemezler.
2. Özel Sektörde Durum
Özel sektör çalışanları için İş Kanunu’nda banka promosyonlarının işçiye ödenmesi gerektiğine dair doğrudan bir hüküm bulunmamaktadır. Bu durumun sonuçları şunlardır:
- Sözleşme Serbestisi: Eğer iş sözleşmesinde veya Toplu İş Sözleşmesinde (TİS) “banka promosyonları işçilere dağıtılır” ibaresi varsa, işveren bu ödemeyi yapmak zorundadır.
- İşverenin Takdiri: Sözleşmede hüküm yoksa, işveren bu parayı işletme giderlerini karşılamak amacıyla kullanabilir. Ancak bu durum etik ve “işçiyi gözetme borcu” açısından tartışmalıdır.
Yargıtay Yaklaşımı: Bazı emsal görüşlerde, promosyonun işçinin maaşının o bankada tutulması karşılığında verildiği, dolayısıyla asıl hak sahibinin işçi olduğu vurgulanmaktadır. Ancak yerleşik bir “ödeme zorunluluğu” içtihadı henüz her özel sektör işletmesi için oluşmamıştır.
3. Promosyonun Ücret Niteliği
Banka promosyonu, işveren tarafından ödenen bir bedel değil, üçüncü bir kişi (banka) tarafından sağlanan bir menfaattir. Bu nedenle;
- Kural olarak kıdem tazminatı hesabına (giydirilmiş ücrete) dahil edilmez.
- Ancak işveren bu parayı bankadan alıp kendi eliyle “ikramiye” gibi dağıtırsa, süreklilik kazandığında kazanılmış hakka dönüşebilir.
4. Sendikalı İşyerlerinde Kazanımlar
Özel sektörde promosyon alabilmenin en güçlü yolu toplu iş sözleşmeleridir. Sendikalar, yaptıkları sözleşmelere promosyonların işçilere eşit şekilde dağıtılması maddesini ekleyerek bu hakkı yasal güvenceye kavuşturmaktadır.
Sonuç olarak; banka promosyonu kamu çalışanları için tartışmasız bir haktır. Özel sektörde ise bu hak ancak sözleşmelerle veya işverenin iyi niyetiyle tesis edilebilir. Hak kaybı yaşamamak için iş sözleşmelerine bu yönde hükümler eklenmesi tavsiye edilir.
