Bahşişlerin İşçiye Ödenmesi Zorunluluğu
Hizmet sektöründe (restoran, kafe, otel, kuaför vb.) müşterilerin memnuniyetlerini ifade etmek için bıraktıkları “bahşiş” (tip), hukuki olarak ücretin bir parçası olmasa da, işçiye ait bir haktır. Bahşişin kime ait olduğu ve nasıl dağıtılacağı konusu, Yargıtay kararlarıyla netlik kazanmıştır.
Bahşiş Kime Aittir?
Bahşiş, müşterinin hizmeti sunan çalışana veya çalışanlara duyduğu memnuniyetin karşılığı olarak verdiği ek bir ödemedir. Bu nedenle bahşiş, hukuken işçiye aittir. İşverenin, müşterinin bıraktığı bahşişe el koyması, bunu kendi geliri gibi kasaya atması veya işyeri giderlerini (bardak kırılması vb.) karşılamak için kullanması hukuka aykırıdır.
Yargıtay’ın Yaklaşımı
Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre:
- Bahşişler, işçiler arasında toplanıp dağıtılan bir havuz sistemiyle (trunk usulü) veya bireysel olarak alınabilir.
- İşverenin bahşişleri toplayıp işçilere dağıtmaması, işçinin ücretinin (geniş anlamda) ödenmemesi anlamına gelir.
- Bu durum işçiye İş Kanunu Md. 24/II-e uyarınca haklı nedenle derhal fesih hakkı verir. İşçi kıdem tazminatını alarak işten ayrılabilir.
Ücret Eki Niteliği ve Kıdem Tazminatı
Bahşiş, işverenin ödediği “asıl ücret” değildir. Ancak Yargıtay, bahşişin süreklilik arz etmesi ve işyeri uygulaması haline gelmesi durumunda, bunu “ücretin eki” olarak kabul etmektedir. Bu ne anlama gelir?
Kıdem Tazminatı Hesabı: İşçiye düzenli olarak ödenen bahşişler, kıdem ve ihbar tazminatına esas olan “giydirilmiş ücret” hesabına dahil edilir. Yani işçi tazminat alırken sadece maaşı üzerinden değil, maaş + ortalama aylık bahşiş geliri üzerinden hesaplama yapılır.
Kredi Kartı ile Ödenen Bahşişler
Günümüzde bahşişler sıklıkla kredi kartıyla (adisyonun üzerine eklenerek) ödenmektedir. Bu durumda para önce işverenin hesabına girer. İşveren, bu parayı (varsa vergi kesintilerini düştükten sonra) çalışanlara eksiksiz olarak dağıtmakla yükümlüdür. İşverenin bu parayı uhdesinde tutması “güveni kötüye kullanma” suçunu dahi oluşturabilir.
