Kusurluluğu Etkileyen Haller Nelerdir?

Ceza hukukunda bir fiilin suç sayılabilmesi için “Hukuka Aykırı” olması yetmez; failin bu fiilden dolayı “Kınanabilir” (Kusurlu) olması da gerekir. Bazı durumlar vardır ki, kişi suç işlese bile, içinde bulunduğu koşullar nedeniyle onu kınayamayız ve ceza veremeyiz. İşte bunlara Kusurluluğu Etkileyen Haller denir.

Kusuru Kaldıran veya Azaltan Sebepler

Bu haller, failin iradesini sakatlayan veya algılama yeteneğini bozan durumlardır:

1. Yaş Küçüklüğü: Çocukların zihinsel gelişimi tamamlanmadığı için kusur yetenekleri yoktur veya azdır.
2. Akıl Hastalığı: Akıl hastaları ne yaptıklarını bilemezler, bu yüzden kınanamazlar.
3. Sağır ve Dilsizlik: Algılama yetenekleri gelişmediği için özel bir rejime tabidirler.
4. Geçici Nedenler (Alkol ve Uyuşturucu): İrade dışı alınan alkol veya uyuşturucu etkisi altında işlenen suçlarda kusur yoktur. (İradi sarhoşluk hariç).
5. Zorunluluk Hali (Iztırar): Can derdine düşen birinin başkasının malına zarar vermesi gibi durumlarda, kişiden kahramanlık yapması beklenemez.
6. Haksız Tahrik: Ağır bir hakaret veya saldırı altında öfkeyle suç işleyen kişinin kusuru (kınanabilirliği) azalır, bu yüzden cezası indirilir.
7. Cebir ve Tehdit: Silah zoruyla suç işlemeye zorlanan kişinin iradesi yoktur, kusurlu değildir.
8. Hata: Kişi, işlediği fiilin suç olduğunu bilmiyorsa (kaçınılmaz hata) veya olaydaki bir unsuru yanlış biliyorsa (örneğin arkadaşı sanıp düşmanını vurmak gibi) kusuru etkilenebilir.

Kusurluluğu etkileyen haller, ceza adaletinin “insani” yüzüdür. Herkesin her durumda aynı irade gücüne sahip olamayacağını kabul eder.