50’den Az İşçi Çalıştıran Tarım İşyerlerinde Hukuki Durum
İş hukukunun koruyucu şemsiyesi, tarım ve orman iş kollarında çalışanlar için belirli bir sayısal kritere bağlanmıştır. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 4. maddesinin (b) bendi uyarınca; 50’den az işçi çalıştıran (50 dahil) tarım ve orman işlerinin yapıldığı işyerlerinde bu Kanun hükümleri uygulanmaz.
Hangi Mevzuat Geçerlidir?
Elli ve daha az çalışanı olan tarım işletmelerinde çalışanlar, İş Kanunu’nun getirdiği özel korumalardan yararlanamazlar. Bu işçiler ile işverenleri arasındaki hukuki ilişki 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun “Hizmet Sözleşmesi” genel hükümlerine tabidir. Bu ayrım, işçilik alacakları ve dava süreçlerinde büyük farklar yaratır.
Borçlar Kanunu Kapsamındaki İşçinin Hak Kayıpları
İş Kanunu kapsamı dışında kalmanın başlıca sonuçları şunlardır:
- Kıdem Tazminatı: Türk Borçlar Kanunu’nda kıdem tazminatı düzenlemesi bulunmadığından, bu kapsamdaki tarım işçilerinin kıdem tazminatı hakkı yasal olarak yoktur.
- İş Güvencesi: İşe iade davası açma imkanı bulunmamaktadır. İşveren, bildirim sürelerine uyarak veya tazminatını ödeyerek sözleşmeyi feshedebilir.
- İhbar Süreleri: Borçlar Kanunu’ndaki fesih ihbar süreleri, İş Kanunu’ndaki sürelerden farklı ve genellikle daha kısadır.
- Yıllık İzin: Borçlar Kanunu’na göre yıllık ücretli izin hakkı kural olarak en az 2 haftadır.
İstisna: Her Durumda İş Kanunu’na Tabi Olan Tarım İşleri
Md. 4 uyarınca, işçi sayısına bakılmaksızın şu tarımsal faaliyetler her zaman İş Kanunu kapsamındadır:
- Tarım sanatları ile tarım alet ve makinelerinin yapıldığı atölye ve fabrikalardaki işler.
- Tarım işletmelerinde yürütülen yapı (inşaat) işleri.
- Halkın yararlanmasına açık park ve bahçe işleri.
- Deniz İş Kanunu kapsamına girmeyen su ürünleri üreticileri ile ilgili işler.
Dava Açma Mercii ve İspat
50’den az işçi çalıştıran tarım işyerlerindeki uyuşmazlıklar “İş Mahkemesi”nde değil, Asliye Hukuk Mahkemesi‘nde (İş mahkemesi sıfatı olmaksızın) görülür. Yargıtay içtihatlarına göre, işyerindeki işçi sayısının 51 ve üzeri olduğunu ispat yükü, İş Kanunu korumasından yararlanmak isteyen işçiye aittir.
Sonuç
Tarım ve orman işçileri için 50 işçi sınırı, hak arama hürriyeti bakımından bir dönüm noktasıdır. İşverenlerin ceza riskinden kaçınmak, işçilerin ise hak mahrumiyeti yaşamamak için çalışan sayısını ve yapılan işin teknik tanımını (inşaat mı, üretim mi?) doğru analiz etmesi gerekmektedir. Sayı sınırının altındaki işyerlerinde, sözleşme serbestisi çerçevesinde işçiye ek haklar tanınması mümkündür ancak bu durum yasal bir zorunluluk değildir.
