Yalan Tanıklık Suçu ve Cezası

Yalan tanıklık suçu, tanık dinlemeye kanunen yetkili kılınan makamlar önünde gerçeğe aykırı biçimde tanıklık yapılmasıyla meydana gelir. Suçun oluşabilmesi için failin bu fiili kasten işlemesi şart olup yanılma, unutma, algı farklılığı veya ihmal neticesinde ortaya çıkan çelişkili anlatımlar ve tutarsızlıklar tek başına bu suçu oluşturmaz. Soruşturma evresinde tanık dinleme yetkisi Cumhuriyet savcısına aitken kovuşturma aşamasında bu yetki mahkeme, naip hâkim veya istinabe olunan hâkim tarafından kullanılır. Kolluk birimlerince alınan beyanlar ise her durumda tanıklık beyanı kapsamında değerlendirilmez.

Yalan Tanıklık Suçunun Cezası ve Ağırlaştırıcı Nedenler

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 272/1 uyarınca, hukuka aykırı bir fiil sebebiyle başlatılan bir soruşturma kapsamında tanık dinlemeye yetkili kişi veya kurul önünde gerçeğe aykırı tanıklık yapan kimseye dört aydan bir yıla kadar hapis cezası verilir. Eylemin mahkeme huzurunda ya da yemin ettirerek tanık dinlemeye kanunen yetkili kişi veya kurul önünde işlenmesi halinde, TCK m. 272/2 uyarınca fail bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Üç yıldan fazla hapis cezasını gerektiren bir suçun soruşturma veya kovuşturması kapsamında gerçeğe aykırı beyanda bulunulduğunda ise ceza iki yıldan dört yıla kadar hapis cezasıdır.

Yalan beyana maruz kalan kişi hakkında gözaltı ve tutuklama haricindeki bir koruma tedbirine başvurulmuşsa, isnat edilen eylemi gerçekleştirmediği gerekçesiyle beraat etmesi yahut kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmesi durumunda yalan tanıklık cezası yarı oranında artırılır. Şayet tanıklık nedeniyle şahıs gözaltına alınmış veya tutuklanmışsa ve isnat olunan fiili işlemediği gerekçesiyle beraat ya da kovuşturmama kararı almışsa, yalan tanıklıkta bulunan kimse Türk Ceza Kanunu kapsamında ayrıca kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçundan dolayı dolaylı fail sıfatıyla cezai sorumluluk taşır.

Aleyhine tanıklık yapılan şahsın ağırlaştırılmış müebbet hapis veya müebbet hapis cezasına mahkûm edilmesi durumunda, yalan tanıklık yapan fail hakkında yirmi yıldan otuz yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. Mahkûm olunan hapis cezasının infazına başlanmış bulunması halinde ise verilecek bu ceza yarısı kadar artırılır. Tanıklık sebebiyle aleyhine beyanda bulunulan kimse hakkında hapis cezası dışında adlî veya idari bir yaptırım uygulanmış olması halinde ise fail üç yıldan yedi yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

Şahsi Cezasızlık ve İndirim Nedenleri

5237 sayılı Kanun m. 273/1 gereğince; kişinin kendisinin, üstsoyunun, altsoyunun, eşinin veya kardeşinin soruşturma ve kovuşturmaya uğramasına neden olabilecek bir hususla ilgili olarak yalan tanıklık yapması ya da tanıklıktan çekinme hakkı bulunmasına karşın bu hak kendisine hatırlatılmadan gerçeğe aykırı tanıklıkta bulunması hallerinde verilecek cezada indirim yapılabileceği gibi ceza vermekten de vazgeçilebilir. Ancak bu düzenleme sınırsız olmayıp özel hukuk uyuşmazlıkları kapsamında gerçekleştirilen yalan tanıklık fiillerinde uygulanmaz.

Etkin Pişmanlık Halleri ve Gerçeğin Söylenmesi

5237 sayılı Kanun'un 274. maddesinde düzenlenen etkin pişmanlık hükümleri, tanığın doğruyu ikrar ettiği yargılama evresine göre farklı sonuçlar bağlamıştır. Beyanın hedefindeki kişi hakkında herhangi bir hak kısıtlaması ya da yoksunluğu doğuran karar tesis edilmeden veya esas hüküm kurulmadan evvel doğru beyanda bulunulursa faile ceza tayin edilmez. Kişi aleyhine bu türden bir hak kısıtlaması kararı verilmesinin ardından fakat hükümden evvel gerçeğin açıklanması durumunda, uygulanacak ceza üçte ikisinden yarısına kadar indirilebilir. Şayet aleyhine tanıklık edilen kişi hakkında mahkûmiyet hükmü kurulmuşsa, bu hüküm kesinleşinceye kadar gerçeğe dönülmesi halinde öngörülen cezada yarısından üçte birine kadar indirim yapılması mümkündür.

Soruşturma Usulü ve Rücu Sorumluluğu

Yalan tanıklık suçu takibi şikâyete bağlı bir suç niteliğinde değildir; Cumhuriyet savcılığı soruşturmayı re'sen yürütür. Bu kapsamda ihbar, dosyadaki tutanaklar, ifadeler arasındaki çelişkiler ve mahkeme gözlemi soruşturma sürecini başlatabilir. Bunun yanı sıra yalan tanıklık nedeniyle gözaltına alınma ve tutuklama uygulanması halinde, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu çerçevesinde Devlet, yalan tanıklıkta bulunan şahsa rücu eder.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy