Hakkın Kullanılması: İhbar ve Şikayet Hakkı
Ceza hukukunda genel bir kural vardır: “Hakkını kullanan kişiye ceza verilmez.” (TCK Madde 26/1). Hukuk düzeni bir kişiye bir hak vermişse, o hakkın kullanılması suç oluşturmaz. Bu hakların en önemlilerinden biri de İhbar ve Şikayet Hakkıdır.
İftira Suçu ile Şikayet Hakkı Arasındaki Çizgi
Her vatandaşın, suç işlediğini düşündüğü bir kişiyi yetkili makamlara (polis, savcılık) bildirme hakkı vardır. Hatta bu bazen bir vatandaşlık görevidir. Ancak birini şikayet etmek, onun itibarını zedeleyebilir. Peki, şikayet edilen kişi suçsuz çıkarsa, şikayet eden kişi “İftira” suçundan ceza alır mı?
Cevap: Hayır, almaz. (Ancak bir şartla…)
Şart: İftira Kastı Olmamalı
Şikayet hakkının “hukuka uygun” sayılabilmesi için, kişinin şikayetinde samimi olması gerekir. Kişi, şüphelendiği için şikayet etmişse, sonuçta karşı taraf beraat etse bile iftira suçu oluşmaz. Çünkü kişi anayasal şikayet hakkını kullanmıştır.
Ancak, kişi karşı tarafın masum olduğunu bile bile, sırf ona zarar vermek veya intikam almak için “suç uydurarak” şikayet etmişse, burada şikayet hakkından söz edilemez. Bu eylem “İftira” suçudur ve cezalandırılır.
Örnek Olay 1 (Şikayet Hakkı): Ayşe, cüzdanını kaybeder. O sırada yanında olan Ali’den şüphelenir ve polise gider. “Cüzdanımı Ali’nin çaldığından şüpheleniyorum” der. Yapılan aramada cüzdan Ali’de bulunmaz, Ali beraat eder. Ayşe iftira atmamış, şüphe üzerine şikayet hakkını kullanmıştır. Ceza almaz.
Örnek Olay 2 (İftira Suçu): Mehmet, sevmediği komşusu Veli’nin evine gizlice uyuşturucu koyar. Sonra polisi arayıp “Veli uyuşturucu satıyor” diye ihbar eder. Mehmet, Veli’nin suçsuz olduğunu bilmektedir. Bu bir şikayet değil, iftiradır. Mehmet ceza alır.
Basın Özgürlüğü (Haber Verme Hakkı)
Gazetecilerin haber yapması da “Hakkın Kullanılması” kapsamındadır. Bir haber, bir kişinin özel hayatına giriyor veya onu eleştiriyor olabilir. Normalde bu “Hakaret” veya “Özel Hayatın Gizliliğini İhlal” olabilir. Ancak haber; gerçekse, güncelse ve kamu yararı taşıyorsa, gazeteci görevini yaptığı için ceza almaz.
