Ceza Yargılamasında Hakimin Davaya Bakamaması ve Reddi
Adil yargılanma hakkının en önemli unsurlarından biri “tarafsız ve bağımsız hakim” ilkesidir. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK), hakimin tarafsızlığının zedelenebileceği durumları öngörerek, bazı hallerde hakimin davaya bakmasını yasaklamış, bazı hallerde ise reddedilmesine imkan tanımıştır.
Hakimin Davaya Bakamayacağı Haller (Yasaklılık)
CMK’nın 22. maddesi, hakimin hiçbir takdir yetkisi olmaksızın davadan el çekmek zorunda olduğu “yasaklılık” hallerini düzenler. Bu hallerden bazıları şunlardır:
- Hakimin suçtan kendisi zarar görmüşse,
- Şüpheli, sanık veya mağdur ile aralarında evlilik, vesayet veya kayyımlık ilişkisi varsa (sonradan kalksa bile),
- Şüpheli, sanık veya mağdurun altsoyu veya üstsoyu ise,
- Aynı davada daha önce tanık, bilirkişi, savcı veya müdafi olarak görev yapmışsa.
Hakimin Reddi Sebepleri
Yasaklılık halleri dışında, hakimin tarafsızlığını şüpheye düşürecek başka sebepler de olabilir. CMK m. 24 uyarınca, “tarafsızlığını şüpheye düşürecek diğer sebeplerden dolayı” da hakimin reddi istenebilir.
Ret İstemini Kimler Yapabilir?
Cumhuriyet savcısı, şüpheli, sanık, müdafi, katılan veya vekili hakimin reddini isteyebilir.
Ret İsteminin Süresi ve Usulü
Hakimin reddi istemi, kural olarak ilk derece mahkemelerinde sanığın sorgusu başlayıncaya kadar yapılmalıdır. Ancak ret sebebi sonradan ortaya çıkmışsa veya öğrenilmişse, duruşma bitinceye kadar da istekte bulunulabilir (CMK m. 25).
Ret istemi, mensup olunan mahkemeye verilecek bir dilekçe ile yapılır. Ret sebebi ve delilleri açıkça gösterilmelidir.
Ret İstemine Kim Karar Verir?
Hakimin reddi istemine, mensup olduğu mahkeme karar verir; ancak reddedilen hakim müzakereye katılamaz (CMK m. 27). Eğer mahkeme teşekkül edemezse (örneğin tek hakimli ise veya heyet toplanamıyorsa), yetkili merci (Ağır Ceza Mahkemesi gibi) karar verir.
