Fail Kimdir? Tüzel Kişiler Suç İşleyebilir mi?
Bir tiyatro oyununda başrol oyuncusu kimse, ceza hukukunda da “fail” odur. Fail, kanunda tanımlanan suç tipini (eylemi) gerçekleştiren kişidir. Tetiği çeken, parayı çalan, hakareti eden kişidir.
Sadece İnsanlar Fail Olabilir
Türk Ceza Kanunu’na göre, suçun faili ancak gerçek kişiler (insanlar) olabilir. Hayvanlar veya eşyalar suç faili olamaz. (Köpeğiniz birini ısırırsa, köpek yargılanmaz; sahibi olarak siz “taksirle yaralama”dan veya gözetim yükümlülüğünü ihlalden yargılanırsınız.)
Tüzel Kişiler (Şirketler) Suç İşleyebilir mi?
Bu, ceza hukukunun en çok tartışılan konularından biridir. Bir şirket (Anonim Şirket, Limited Şirket vb.) insan gibi iradesi olan bir varlık değildir. Bu nedenle:
“(1) Ceza sorumluluğu şahsidir. Kimse başkasının fiilinden dolayı sorumlu tutulamaz.
(2) Tüzel kişiler hakkında ceza yaptırımı uygulanamaz. Ancak, suç dolayısıyla kanunda öngörülen güvenlik tedbiri niteliğindeki yaptırımlar saklıdır.”
Yani;
- Bir şirket, “Hırsızlık” suçundan hapse atılamaz.
- Şirket adına suçu işleyen yöneticiler veya çalışanlar (gerçek kişiler) ceza alır.
- Ancak şirkete “Güvenlik Tedbiri” uygulanabilir. (Örneğin şirketin faaliyet izni iptal edilebilir veya haksız kazancına el konulabilir – Müsadere).
Özgü Suçlar (Herkes Fail Olamaz)
Bazı suçları herkes işleyebilir (Öldürme, Yaralama). Ancak bazı suçları sadece belli sıfatı taşıyan kişiler işleyebilir. Bunlara “Özgü Suçlar” denir.
Örnek:
- Zimmet Suçu: Sadece “Kamu Görevlisi” (memur) fail olabilir. Sıradan bir vatandaş zimmet suçu işleyemez, onunki hırsızlık veya güveni kötüye kullanma olur.
- Rüşvet Alma: Sadece kamu görevlisi rüşvet alabilir.
Fail olmak, sadece eylemi yapmak değil, o eylemin getirdiği hukuki sorumluluğu da yüklenmektir.
