Taksir Nedir? Dikkat ve Özen Yükümlülüğüne Aykırılık
Ceza hukukunda her suç, bir “kötü niyet” (kast) ürünü değildir. Bazen sadece “dikkatsizlik”, “tedbirsizlik” veya “kurallara uymama” nedeniyle istenmeyen sonuçlar meydana gelir. İşte failin sonucu istemediği, ancak gerekli dikkati göstermediği için sonucun meydana geldiği bu duruma Taksir denir.
Taksirin Unsurları
Bir eylemin taksirli suç sayılabilmesi için şu şartlar gerekir:
- Dikkat ve Özen Yükümlülüğüne Aykırılık: Failin, toplumda yaşayan her bireyden beklenen veya mesleği gereği göstermesi gereken dikkati göstermemiş olması.
- Sonucun İstenmemesi: Fail, meydana gelen zararlı sonucu (ölümü, yaralamayı) kesinlikle istememiştir.
- Sonucun Öngörülebilir Olması: Sonucun meydana gelme ihtimali objektif olarak öngörülebilir olmalıdır. Eğer kimsenin öngöremeyeceği bir kaza olmuşsa, taksir de yoktur (Kaza vardır).
Kural: Taksir İstisnadır
Ceza hukukunda asıl olan kasttır. Taksirli bir fiilin suç sayılabilmesi için kanunda açıkça “taksirle işlenmesi halinde cezalandırılır” ibaresinin bulunması gerekir. (Örneğin “Taksirle Yaralama” suçtur ama “Taksirle Mala Zarar Verme” suç değildir, sadece tazminat gerektirir.)
Taksir Çeşitleri
1. Basit Taksir (Bilinçsiz Taksir)
Fail, sonucu hiç öngörmemiştir ama öngörmesi gerekirdi. “Dalgınlıkla” yapılan eylemler buraya girer.
Örnek: Temizlik yapan birinin, balkondaki saksıya çarpıp aşağı düşürmesi ve yoldan geçen birini yaralaması. Fail saksının düşebileceğini hiç düşünmemiştir ama dikkat etseydi düşmezdi.
2. Bilinçli Taksir
Fail, sonucun olabileceğini öngörür ama “şansına” veya “yeteneğine” güvenerek sonucun olmayacağını umut eder.
Örnek: Usta bir şoförün, “Ben bu virajı bu hızla alırım” diyerek hız yapması ve kaza yapması. Kaza ihtimalini bilmektedir ama yeteneğine güvenerek olmayacağını sanmıştır.
Taksir, “insanlık hali”nin ceza hukukundaki karşılığıdır. Ancak bu “hal”, başkalarına zarar verdiğinde cezasız kalmaz.
