Meşru Savunmada Savunmaya İlişkin Şartlar ve Orantılılık
Bir saldırıya uğradığınızda kendinizi savunma hakkınız vardır, ancak bu hak sınırsız değildir. “Bana saldırdı, ben de ne istersem yaparım” diyemezsiniz. Savunmanın meşru sayılabilmesi için belirli sınırlarda kalması gerekir. Bu sınırlara “Savunmaya İlişkin Şartlar” denir.
1. Savunma Zorunlu Olmalıdır
Savunma, saldırıyı defetmek için başvurulabilecek “tek çare” olmalıdır. Eğer saldırıdan kaçarak, saklanarak veya kolluk kuvvetlerini (polisi) arayarak o anda kurtulmak mümkünse ve bu yollar güvenliyse, saldırgana zarar vermek zorunlu olmayabilir. Ancak Yargıtay yerleşik içtihatlarında, kişinin “kaçma yükümlülüğü” olmadığını, onurlu bir şekilde bulunduğu yerde durup saldırıyı defedebileceğini kabul etmektedir. Yine de savunma, saldırıyı durduracak ölçüde olmalıdır.
2. Savunma Saldırana Karşı Yapılmalıdır
Savunma hareketi, sadece saldırıyı gerçekleştiren kişiye (saldırgana) karşı yapılabilir. Saldırganın malına veya üçüncü bir kişiye zarar vermek meşru savunma kapsamına girmez.
- Örnek: Size saldıran kişinin arabasını parçalamak meşru savunma değildir.
- Örnek: Size saldıran kişinin yanındaki masum arkadaşına vurmak meşru savunma değildir.
3. Savunma ile Saldırı Arasında Oran Olmalıdır (Orantılılık İlkesi)
Meşru savunmanın en can alıcı noktası burasıdır. Kullanılan araç ve korunan hak ile verilen zarar arasında bir denge olmalıdır.
Araçta Orantı
Saldırıyı defetmek için elverişli en hafif araç seçilmelidir. Size tokat atana tabancayla ateş edemezsiniz. Ancak size bıçakla saldırana karşı sopa veya silah kullanabilirsiniz. Önemli olan saldırıyı durduracak kadar güç kullanmaktır.
Haklarda Orantı
Saldırıya uğrayan hak ile savunma sonucu zarar gören hak arasında aşırı bir dengesizlik olmamalıdır. Bir elma çalmak isteyen çocuğu (mal hakkı), tüfekle vurarak öldürmek (yaşam hakkı) orantısızdır. Malı korumak için cana kastedilemez (istisnai, çok ağır yağma durumları hariç).
Örnek Olay: Gece eve giren hırsız, ev sahibini görünce kaçmaya başlar. Ev sahibi, kaçan hırsızı sırtından vurur.
Analiz: Saldırı bitmiştir (hırsız kaçıyor). Ayrıca malı korumak için kaçan kişiyi öldürmek orantısızdır. Bu meşru savunma değil, “Kasten Öldürme” veya duruma göre “Haksız Tahrik Altında Öldürme” olabilir.
Orantılılık, o anki heyecan, korku ve panik hali dikkate alınarak, somut olayın özelliklerine göre hakim tarafından değerlendirilir.
