67
Delillerin Tartışılması ve Söz Hakkı Sırası
Ceza davasında hüküm verilmeden önceki son aşama, toplanan tüm delillerin taraflarca değerlendirilmesi ve son savunmaların yapılmasıdır. Bu aşama, “tez-antitez-sentez” sürecinin en belirgin olduğu kısımdır. CMK m. 216, bu aşamada söz hakkının kime, hangi sırayla verileceğini düzenler.
CMK Madde 216:
(1) Ortaya konulan delillerle ilgili tartışmada söz, sırasıyla katılana veya vekiline, Cumhuriyet savcısına, sanığa ve müdafiine veya kanunî temsilcisine verilir.
(2) Cumhuriyet savcısı, katılan veya vekili, sanığın, müdafiinin veya kanunî temsilcisinin açıklamalarına; sanık ve müdafii ya da kanunî temsilcisi de Cumhuriyet savcısının ve katılanın veya vekilinin açıklamalarına cevap verebilir.
(3) Hükümden önce son söz, hazır bulunan sanığa verilir. Bu aşamada zorunlu müdafiin hazır bulunmaması hükmün açıklanmasına engel teşkil etmez.
(1) Ortaya konulan delillerle ilgili tartışmada söz, sırasıyla katılana veya vekiline, Cumhuriyet savcısına, sanığa ve müdafiine veya kanunî temsilcisine verilir.
(2) Cumhuriyet savcısı, katılan veya vekili, sanığın, müdafiinin veya kanunî temsilcisinin açıklamalarına; sanık ve müdafii ya da kanunî temsilcisi de Cumhuriyet savcısının ve katılanın veya vekilinin açıklamalarına cevap verebilir.
(3) Hükümden önce son söz, hazır bulunan sanığa verilir. Bu aşamada zorunlu müdafiin hazır bulunmaması hükmün açıklanmasına engel teşkil etmez.
Söz Hakkı Sırası
Kanun, savunma hakkını güçlendirmek için son sözü her zaman savunma makamına bırakmıştır. Sıralama şöyledir:
- Katılan (Müşteki) veya Vekili: Şikayetlerini ve deliller hakkındaki görüşlerini belirtir.
- Cumhuriyet Savcısı: Esas hakkındaki mütalaasını (görüşünü) açıklar.
- Sanık ve Müdafii: İddialara ve mütalaaya karşı savunmalarını yaparlar.
Cevap Hakkı (Replik ve Düplik)
Taraflar birbirlerinin açıklamalarına cevap verebilirler. Savcının mütalaasına karşı sanık savunma yapar, savcı tekrar cevap verirse sanığa tekrar söz hakkı doğar.
Son Söz Sanığındır Kuralı: Yargıtay Ceza Genel Kurulu (2021/64 K.), hükümden önceki son sözün mutlaka sanığa verilmesi gerektiğini, bu kuralın ihlalinin “savunma hakkının kısıtlanması” olduğunu ve mutlak bozma sebebi sayıldığını vurgulamıştır. Sanık müdafii konuşsa bile, en son söz yine asıl sanığa verilmelidir.
Zorunlu Müdafi İstisnası: 2017 yılında yapılan değişiklikle, hüküm aşamasında zorunlu müdafiin hazır bulunmaması, hükmün açıklanmasına engel değildir (CMK 216/3). Ancak bu, sanığın savunma hakkının kısıtlanabileceği anlamına gelmez; sadece müdafiin yokluğunun süreci tıkamasını engeller.
